Elias ontvangt zes jaar nadat hij zijn tweede roman (zijn eerste was ‘De verticalen’) heeft gepubliceerd een brief van de vrouw van degene die een belangrijke adviseur was geweest bij de totstandkoming van het boek. Hij had aanvankelijk een historische roman willen schrijven over het Middeleeuwse fenomeen waarbij mensen een ziekelijke drang hadden om in groepen te dansen, soms zelfs tot de dood er op volgde. Om meer te weten over deze danszucht of choreomanie had hij intensief contact gehad met professor Amon Encke die er veel onderzoek naar had gedaan. Toch was Elias’ roman, die hij ‘Danswoede’ had getiteld, in hoofdzaak niet over die dansmanie gegaan maar over de waanzin die in zijn eigen familie voorkwam. De invloed van Encke was bij de keuze voor die wending beslissend geweest.

Danswoede is ook de titel van de tweede roman (zijn eerste was De grijzen in 2021) van Vincent Merjenberg. En hij stuitte eveneens op dit verschijnsel uit de Middeleeuwen en ook hij kende ‘gekte’ in zijn familie. 

Merjenbergs Danswoede beschrijft het ontstaansproces van de denkbeeldige roman ‘Danswoede’ van Elias (diens achternaam komt in het boek niet voor) en de psychotische verwikkelingen rond die auteur na de publicatie van dat boek. Elias’ moeder pleegde kort daarna zelfmoord (volgens hem ten gevolge van het boek) en hijzelf leefde vervolgens twee jaar op straat.

Ongemakkelijk

Merjenberg vertelt het verhaal in drie delen. In het eerste lezen we door Elias’ ogen welke rol de waanzin in zijn familie heeft gespeeld. Zijn opa van moederskant was ‘gek’ en zijn aan pillen verslaafde moeder zinspeelde voortdurend op een gekte die Elias van zijn opa zou kunnen erven. 
In het tweede en langste deel reist Elias naar Lebensrode, de plaats waar Encke is geboren en in zijn latere leven is teruggekeerd: ‘De professor wenst je nog eenmaal te ontmoeten’, luidde de uitnodiging. Op weg ernaar toe reflecteert Elias lang filosoferend op zijn vriendschap met Encke en diens adviezen aan hem. Voor zover je dat als lezer in deel 1 nog niet had, voel je je in het tweede deel steeds ongemakkelijker worden. Er klopt van alles niet aan de gedachten van Elias.
In het derde deel belanden we in de bijzondere belangen die Encke had bij zijn ‘hulp’ aan Elias. 

Angst

Danswoede gaat over fundamentele vragen als het ontstaan van psychoses en waanzin, het horen van stemmen en de erfelijkheid van de ziekte. Daaromheen draaien boeiende filosofische kwesties.  Dat iemand psychisch ziek is valt op zolang de grote meerderheid van de mensen dat niet denkt te zijn. Voor de zieke is zijn eigen wereld echter normaal omdat hij erin gelooft; in zijn ogen is de rest van de wereld gek: ‘Waanzin was de staat waarin je zelf koos wat waarheid was’, denkt Elias. 

Waardoor wordt iemand waanzinnig? Daar kunnen verschillende redenen voor zijn als massahysterie, vrees voor de toorn Gods, maar ook vergiftiging. Zo kwam in de vroege Middeleeuwen een paar keer de aandoening Sint-Antoniusvuur voor die lang als straf van God werd gezien, maar afkomstig bleek van het eten van beschimmeld graan (ergotisme).

Populisme

In de ogen van Encke, die erfelijke doorgifte tegenover Elias afwees, was angst de kern van het ontstaan van waanzin: ‘Angst heeft geen bewijs nodig (…) Angst zoekt geen inhoud maar vorm (…) Wat we vrezen kan werkelijkheid worden, als we er samen in geloven.’ (Merjenberg laat Encke zijdelings een stapje naar populisme maken: ‘We leven in een tijd van (…) populisme dat mensen bevrijding belooft via simplistische mythes. Narratieven vervangen feiten (…) De waanzin is collectief geworden, de dans is opnieuw begonnen.’)

Elias had zijn roman willen schrijven om zo af te rekenen met de dreiging van de waanzin die van de verhalen over zijn opa en de raadselachtige toespelingen van zijn moeder uitging. Op grond van de adviezen van Encke geloofde hij met een nieuw persoonlijk narratief het familieverhaal de das om te doen: een nieuw verhaal hoeft niet waar te zijn als het maar geloofwaardig is, had Encke hem uitgelegd. Het werkte echter averechts. Elias bevestigde er juist door dat de gekte hem in zijn greep had. 

De sinistere rol die Encke daarin achteraf blijkt te hebben gespeeld geeft Danswoede een beklemmende en knap opgediende spanning.