‘Op 15 augustus 1979 werd Carlo Andreoli (…) wakker, zoals hij nu eenmaal iedere ochtend van dit in zekere zin oneindige leven wakker wordt’. Hij is 37 jaar, woont in de Via Miracoli 127, op de vierde verdieping van flatgebouw E. Op het Piazza Trieste e Trento koopt hij de Roma van woensdag 15 augustus 1979. Op zijn werk, het kantoor van het Regionaal Departement, slaat hij de krant open en leest daar een verhaal met de titel ‘Dood op Maria Hemelvaart’, dat als volgt begint: ‘Op 15 augustus 1979, een woensdag, werd Carlo Andreoli (…) wakker, zoals hij nu eenmaal iedere ochtend van dit in zekere zin oneindige leven wakker wordt’. Een schok: op deze dag leest hij zijn verhaal over deze dag. Hij loopt zwetend de hal in en wordt neergeschoten. Precies zoals in de krant staat. Het verhaal eindigt ‘om precies te zijn, met het woord hal’.
‘Hal’ is ook het laatste woord in dit bizarre verhaal uit deze verhalenbundel Het zwarte schip. 

Absurdistische verhalen

‘Dood op Maria Hemelvaart’ is een van de acht absurdistische verhalen waarvan het eerste het titelverhaal van de bundel is en waarin een geheimzinnig zwart schip (waarover je niets te weten komt) de Napolitaanse gemoederen bezighoudt.

Het leven van Pugliese (1944-2012) is op zich al een bijzonder verhaal. Hij publiceerde één roman, Malacqua uit 1977 (in 2023 in vertaling van Annemart Pilon in Nederland verschenen). Deze beschrijft hoe journalist Carlo Andreoli verslag doet van het effect dat vier dagen onophoudelijke regen heeft op de stad. Pugliese was Napolitaan en vóór hij de roman schreef zelf journalist bij il Roma. Hij stopte daarna met schrijven en hield een herdruk van Malacqua tegen. Met moeite wist een uitgever hem vier jaar voor zijn dood over te halen nog acht losse verhalen te publiceren. Dat zijn die in Het zwarte schip. 

Alle verhalen spelen opnieuw in Napels. Andreoli, het alter ego van Pugliese, duikt niet alleen in ‘Dood op Maria Hemelvaart’ op, maar ook in het laatste verhaal met de titel ‘Knap gedaan meisje’. Daarin gaat hij op weg om een meisje op te pikken. Eigenlijk heeft hij geen tijd want hij moet binnen 24 uur een vertaling afleveren. Wat volgt is een minutieus verslag van de ontmoeting in de vorm van notities per kwartier of half uur op 14 augustus. Opnieuw is er een onwerkelijke gebeurtenis die ontregelend werkt. 

Weer een maandag

Nog een mooi voorbeeld daarvan is ‘Agenda 1980’ waarin Paolo Monetti op oudjaarsavond 1979, een maandag, de agenda voor het nieuwe jaar opent die hij van zijn werkgever heeft gekregen en ziet dat de volgende datum, 1 januari 1980, ook weer een maandag is. Hij wordt steeds achterdochtiger.

Kenmerkend voor alle verhalen is dat de verteller de vervreemdende werkelijkheid juist heel nauwkeurig invult: hij noemt precieze tijdstippen en exacte adressen. Voor wie in Napels bekend is, zou vermoedelijk alle plekken kunnen traceren. Bovendien hebben alle personages zeer gangbare Italiaanse namen.

De verhalen wekken soms de indruk voor de vuist weg te zijn  opgeschreven en niet te zijn gecorrigeerd. Er zitten herhalingen in, onverwachte zinswendingen en op het oog onnodige toevoegingen. Toch is er wel degelijk van opzet sprake. Annemart Pilon zegt in een nawoord bij haar vertaling van Malacqua dat de teksten hun ritme krijgen door al die rariteiten te lezen als denkpauzes en herformuleringen die zo typisch zijn voor Pugliese.

De verteller spreekt zijn personages soms toe door ze belachelijk te maken. In ‘Witte wijn’ (waarin het ook weer 14 augustus is, de avond voor Maria Hemelvaart) vraagt hij een meisje dat uit het raam hangt om naar beneden te komen: ‘wat dacht je nou, beste man? dat zij om vier uur ’s nachts uit het raam zou klimmen? wat dacht je? dat zij voor jou zoiets zou doen? Ha-ha, het is om je rot te lachen, als je er over nadenkt, of om te: ach laat ook maar, joh, laat maar’. Aan het slot richt de verteller zich dan ineens tot de lezer: ‘Wat zeggen jullie ervan?’. 

Bureaucratie

Invoelbaar zijn twee verhalen waarin de personages vast draaien in de bureaucratie. In ‘De tijger naast hem’ lezen we hoe Osvaldo Annunziata zich via alsmaar nieuwe verlokkingen een weg baant naar absolute macht in het bedrijf waar hij werkt. Maar waar hem uiteindelijk een nieuwe rivaal wacht waardoor hij terug is op zijn uitgangspunt (in de verte doet de cirkelgang denken aan de parabel van de steenhouwer uit de Max Havelaar).
En in ‘De Grote Crisis’ worden Maria Hemelvaart, Nieuwjaarsdag, Heilige Paaszondag en Kerstmis afgeschaft. Daartegen worden acties ondernomen, maar de instanties waarbij wordt geklaagd schuiven de hete brij van zich af. Niemand neemt verantwoordelijkheid.

De stijl van deze verhalen doet af en toe denken aan een politieman die vluchtige notities maakt omdat hij straks in zijn rapport nauwkeurig moet zijn over tijd en plaats, maar ondertussen zijn gedachten de vrije loop laat. 
Het zwarte schip is een heerlijke verhalen bundel voor wie bereid is elke controle los te laten.