Stella Bergsma – Nouveau Fuck

Waarom we feminisme nog steeds nodig hebben

Recensie door Marjolijn van de Gender

‘Wanneer worden vrouwen onvermijdelijk? Wanneer worden ze urgent?’ schreef auteur Stella Bergsma (1970) vier jaar geleden in De Volkskrant. Het antwoord op deze vragen geeft ze in het manifest Nouveau Fuck, een pleidooi voor een nieuwe stroming met diezelfde naam: ‘Dit manifest is bedoeld voor iedereen die geen zin heeft in de performance van een persoonlijkheid, het suffe script wil herschrijven. Voor iedereen die mens wil zijn in plaats van beeld. Iedereen die haar handtekening wil achterlaten. Kortom, dit manifest is bedoeld voor iedereen.’ 

Stella Bergsma schrijft over vrouwen, omdat ze daar naar eigen zeggen het meeste vanaf weet, maar de thema’s die ze behandelt sluiten aan bij iedereen die zich buiten de norm bevindt. Door middel van de vijf ‘wezen’ geeft ze handvatten voor een ongeremder leven:  ‘wees slecht’, ‘wees woedend’, ‘wees onbeschaamd’, ‘wees onbescheiden’ en ‘wees gevaarlijk’. Voor een manifest met de titel Nouveau Fuck is de inhoud echter verrassend genuanceerd: de ‘wezen’ kunnen worden samengevat als  ‘wees jezelf’. Aan de hand van wetenschappelijk onderzoek en haar eigen ervaringen schetst Bergsma een wereld waarin (witte) mannen de macht hebben, maar dit manifest is geen aanval op deze mannen. Het is een aanval op de manier waarop de maatschappij in elkaar zit. Als vrouwen die macht zouden hebben, zou dat niet per se beter zijn.

Bergsma kaart de problemen helder en zonder omwegen aan: ‘Uit een wereldwijd, zes jaar durend onderzoek blijkt dat kinderen vanaf hun tiende jaar gaan geloven in de stereotypen over hun geslacht. Tot hun zesde denken meisjes hetzelfde over zichzelf als jongetjes. Ze menen alles te kunnen en te mogen, maar eenmaal op schoolgaande leeftijd gaat het snel bergafwaarts.’ Een paar regels later: ‘Wisten jullie dat Mozart een briljant zusje had, Fuckers? Nee, dat dacht ik al. Dan weet je het nu.’

De manier waarop Bergsma ons aanspreekt

Het woord ‘Fuckers’ komt vaak voor, soms meerdere keren op één bladzijde, het is namelijk de manier waarop Bergsma de lezer aanspreekt. Dit past bij de woede waar ze voor pleit, maar je vraagt je af waarom het zo vaak moet terugkomen. Na een paar pagina’s is het schokeffect verdwenen en wordt het bijna komisch, wat niet strookt met de inhoud van Nouveau Fuck, dat een sterk betoog over ongelijkheid in de samenleving is. Het te vaak gebruiken van ‘Fuckers’ dreigt de boodschap uit te dragen dat we dit betoog niet serieus hoeven te nemen. En dat is jammer, want Bergsma zet precies uiteen waarom we feminisme vandaag de dag nog steeds nodig hebben.

Naast het bekende glazen plafond en salarisongelijkheid geeft ze alledaagse voorbeelden om problemen mee aan te kaarten. Zo koppelt ze het feit dat mannen graag wijdbeens in het openbaar vervoer zitten aan zich groot maken, een plaats in de wereld innemen. Dit terwijl vrouwen, die in het openbaar vervoer vaak met hun benen over elkaar zitten, zichzelf binnen de maatschappij kleiner moeten maken en bescheidener moeten zijn: ‘Dit zijn ongeschreven wetten, die pas opvallen als je ze overtreedt.’       

Lachen en dronken worden

Naast de vijf ‘wezen’ geeft Bergsma ook praktische tips voor ‘een hemels dwars leven’, zoals meer lachen, nergens bij horen, dronken worden en met verve falen. Hoewel deze adviezen oppervlakkig klinken, bevatten ze verrassend veel inhoud, bijvoorbeeld in dit citaat over dronken worden. ‘Verlies jezelf. Verliezen betekent: je niets aantrekken van de meningen van anderen en vooral die van jezelf. (…) Dronkenschap is een van de vele manieren om die stem tot stilte te manen.’ 

Deze innerlijke criticus komt ook terug in het indrukwekkendste gedeelte van dit manifest, waarin Bergsma een ‘anti-selfie’ maakt: twee-en-halve pagina lang somt ze haar angsten en verlangens op, haar paradoxale gedachten, boosheid en lelijkheid, zo rauw en zo mooi dat je de blik niet kunt afwenden: ‘Het meest moederlijke wat ik ooit gedaan heb voor mijn kind, is het niet krijgen.’ Ze daagt de lezer uit om ook een ongefilterde tirade te schrijven en die naar haar te mailen, daarvoor geeft ze haar e-mailadres.

Kwetsbaarheid tot kracht maken

De stroming Nouveau Fuck heeft zeven stellingen. Enkele ervan zijn: niet klagen maar constateren, op taal letten en scherp zijn op de inhoud in plaats van op de persoon. Dat is precies wat Bergsma in dit manifest doet en dat maakt de tekst toegankelijk en redelijk. Feministen worden er regelmatig van beschuldigd mannenhaters te zijn, maar Bergsma bewijst dat deze twee woorden weinig met elkaar te maken hebben. In een passage over ‘hufters’ klaagt Bergsma niet dat mannen hufters zijn, ze vraagt zich juist af: ‘Waarom zouden alleen mannen hufters mogen zijn?’

De oplossing voor een wereld waarin mannen en vrouwen gelijk zijn ligt bij deels vrouwen zelf, zoals  blijkt uit de vijf ‘wezen’. Bergsma gebruikt wetenschap, betogen, ideeën, stellingen, leestips, kijktips en luistertips om vrouwen een oplossing te bieden. Zo raadt ze bijvoorbeeld het korte verhaal The Lottery van Shirley Jackson aan en het nummer ‘Mama was een klootzak’ van Roxeanne Hazes. Ook heeft Bergsma een lijst met ‘voorbeeldfuckers’ in het manifest opgenomen, waarin ze onder meer David Bowie, Marie Curie, Ada Lovelace, Sylvia Plath en Oscar Wilde noemt. 

Nergens wordt de verteltoon dwingend: iedereen die dit leest zal zichzelf ergens in dit manifest kunnen herkennen en er iets nuttigs uithalen. Bergsma schrijft overtuigend, goed onderbouwd en urgent. Ze pleit voor menselijkheid, een universeel thema, en dat kracht en kwetsbaarheid moeten worden gevierd in plaats van dat we ons ervoor schamen. Iedereen zou Nouveau Fuck moeten lezen, dit betoog zou je blik op de maatschappij voor altijd kunnen veranderen.

 

Omslag Nouveau Fuck - Stella Bergsma
Nouveau Fuck
Stella Bergsma
Verschenen bij: Nijgh & Van Ditmar
ISBN: 9789038808697
96 pagina's
Prijs: € 11,50

Meer van Marjolijn van de Gender:

Recent

29 september 2020

De noodzaak om het waas van leugens te verjagen

Over 'Aantekeningen over André Gide' van Martin du Gard
28 september 2020

Fraai beschreven schoolgeluk

Over 'De gelukkigste klas' van Jack de Boer
24 september 2020

Verlangen naar verandering

Over 'Jouw zwaartekracht mijn veer' van Tom Van de Voorde
22 september 2020

De vreemdeling in huis

Over 'De vader van Artenio' van Frida Vogels
21 september 2020

Uitzicht op een huis met tuin

Over 'Lentetuin' van Tomoka Shibasaki

Verwant