Het motto van het boek Feest in Freetown van journalist en schrijver Marnel Breure luidt: ‘Dit boek gaat niet over Afrika’. Een motto dat doet denken aan de frase ‘Ceci n’est pas une pipe’ van de Belgische surrealist René Magritte: een afbeelding van een pijp is géén fysieke pijp. Maar waar gaat dit literaire non-fictieboek dan wél over?

Om te beginnen is er sprake van de werkelijkheid van Freetown waarin nog steeds wordt geschoten, van de wereld van de regering van Sierra Leone die zegt ‘de situatie volledig onder controle’ te hebben, van de wereld na de mislukte staatsgreep op 26 november 2023. Er is sprake van een land dat ‘een uitgesproken slecht imago’ heeft en ik-figuur Breure die zich ondanks deze situatie veilig voelt bij de sisters van een vrouw die zich Obama noemt. Breure is niet van plan terug te keren naar Nederland, maar gaat op zoek naar een antwoord op de vraag ‘Waar de Freetowners hun moed en hun levenslust vandaan halen’. De antwoorden op die vraag en dit soort tegenstellingen, angst en veiligheid, doordesemen het boek. Het een is niet denkbaar zonder het ander.

Rasmo en Forna

Het ritme van reggaezanger Rasmo staat bijvoorbeeld tegenover het tempo in Sierra Leone dat na de mislukte staatsgreep is vertraagd en verstoord. Terwijl het ritme van een coverband versnelt, ze harder gaat spelen en het ritme van de lijven zich ernaar voegt en omgekeerd. Wanneer je de club verlaat, valt de nachtelijke schoonheid van de stad op, ‘pronkend met glooiende heuvels’. De ik heeft ‘het gevoel dat [ze] op vleugels gedragen wordt’. Ook dat is Freetown. Daar staan de nachtelijke overvallen op de donkere zandweg tegenover, waar kapotte lantaarnpalen scheefgezakt in de berm staan.

De club is niet de enige plaats waar seksualiteit vrijmoedig tentoon wordt gespreid. Denk in dat verband ook aan de bekende folkzangeres Fantacee Wiz. Want we mogen niet vergeten dat Sierra Leone veel bekende mensen heeft voortgebracht. Breure noemt bijvoorbeeld ook Aminatta Forna, de schrijfster die – zoals ze zelf zegt – in 1964 min of meer per toeval in Glasgow ter wereld kwam en met zes maanden met haar ouders naar Sierra Leone verhuisde. Forna publiceert onder meer over het verband tussen lijden en trauma, maar zag daarbij volgens Breure de grote kracht van geloof over het hoofd. ‘Het oorlogstrauma verandert van een verhaal van pijn en lijden in een verhaal van bevrijding en verlossing.’

Maar blijft niet ook de innerlijke verdeeldheid die Breure voor zichzelf beschrijft? ‘Met een schild in de ene en een witte vlag in de andere hand.’ Ook wat de liefde betreft. ‘Ik weet dat het verre van verstandig is om me met Rasmo in de liefde te storten, maar het bloed kruipt al waar het niet gaan kan. Afgezien van oude liefdespijn heb ik vooral bedenkingen omdat hij arm is en ik rijk ben. Een beetje ongelijkheid is op zichzelf geen probleem. Sterker nog, ongelijkheid is onvermijdelijk omdat gelijkheid een mythe is, een religieus getint ideaal dat in de praktijk onhoudbaar is, want uiteraard zijn we allemaal gelijk, maar als het meezit ik iets meer dan jij.’

Niet wegkijken

Even verderop schrijft ze dat ze graag ‘wil geloven dat liefde sterker is dan oorlog en krachtiger dan haat. Maar is liefde ook sterker dan armoede? En is ze opgewassen tegen de erfenis van het kolonialisme?’
Je kunt niet wegkijken van armoede en narigheid, hoe zinvol het ook is ‘om het narratief over (…) Sierra Leone (…) te veranderen’. Maar daar moet ‘de achterliggende werkelijkheid’ dan wel in worden meegenomen.

Dat is ook in de relatie met Rasmo het geval. Diens oorlogsherinneringen doemen regelmatig op in hun gesprekken. Die ervaringen uiten zich ook bij jongeren en hun korte lontjes. Volgens Joseph Ben Kaifala (Center for Memory and Reparations) is er in Sierra Leone ‘gekozen voor een politiek van vergeven en vergeten’. Dat laatste is een fout volgens hem, omdat het ‘een ontkenning van het lijden is’.
Ook de burgemeester van Freetown, Yvonne Aki-Sawyerr, die Breure ontmoet kijkt niet weg. Ze wil de leefbaarheid van de stad herstellen maar kan het ‘beeld van een kind dat in een vuilnishoop staat te graaien, zoekend naar eten’ niet van haar netvlies krijgen. Het is een probleem dat indirect ook het gevolg is van de burgeroorlog. Steeds meer vluchtelingen zorgen namelijk voor steeds meer afval in de slums.

Op een wat fragmentarische en caleidoscopische manier belicht Marnel Breure in haar boek Feest in Freetown verschillende kanten van Sierra Leone. Genuanceerd, gedegen en persoonlijk. Met rake observaties en een groot inlevingsvermogen. De informatiedichtheid van het boek is groot, waardoor het niet altijd even makkelijk wegleest. Maar waarom zou het ook?

Gaat het boek dan niet over Afrika, zoals het motto ons wil laten geloven? Nee – eigenlijk gaat het over de bewoners ervan, getekend door de burgeroorlog maar op een andere manier vechtend om daar uit te komen en voor zover mogelijk te genieten van het leven. Feest is misschien wat teveel gezegd, maar overlevingskunst is het des te meer.