Vergeten schrijvers en mislukte levens

Recensie door Coen Peppelenbos

Sinds zijn overstap naar uitgeverij Atlas maakt Jeroen Brouwers het eenmanstijdschrift Feuilletons. De opvallendste in de serie was de Extra Edietzie, geheel gewijd aan zijn voormalige uitgever bij De Arbeiderspers, die niet lang daarna bij het door teleurgestelde schrijvers verlaten uitgevershuis wegging en hoofd atlassen werd in Groningen. De schemer daalt is de zevende editie van het tijdschrift, dat in boekvorm wordt uitgegeven en eigenlijk een essaybundel is.

De ondertitel van het tijdschrift is ‘Slenteren door mijn boekenkast’ en dat geeft een verveeldheid weer die niet helemaal past bij de stukken die volgen. ‘Dwalen’ zou een beter woord zijn, alhoewel dat weer het gevaar inhoudt dat de auteur zijn weg kwijt is. De onderwerpen van zijn essays zijn in ieder geval divers: de zelfmoord van Ter Braak (en vooral datgene wat onbetrouwbare bronnen daarover zeiden), de tanende Vlaanderenliefde van Bob den Uyl, de vergeten dichter Frans Buyle, de dood van Freddy de Vree, de zoekgeraakte manuscripten van Peskens; uit alles blijkt een passie voor de literatuur die welhaast maniakaal te noemen is.

Zelfs de meest onbelangrijke en in de stof van de literatuurgeschiedenis verdwenen schrijvers schitteren omdat Jeroen Brouwers ze nog eenmaal tevoorschijn haalt. Maria Messens, Lode Quasters: werkelijk niemand is geïnteresseerd in hun levensverhaal, maar Brouwers zoekt en vindt informatie over hun mislukte schrijversloopbaan en hun even mislukte leven. Het zijn trieste verhalen, maar met zoveel mededogen opgeschreven dat je werkelijk benieuwd wordt naar hun werk.

Wat de Feuilletons tot boeiende lectuur maakt is de autobiografische insteek in veel essays. In ‘Heimwee’ is dat het duidelijkst, waarin Brouwers over zijn traumatische rijke roomse leven vertelt: de ontsnapping als jongen uit een katholiek internaat, de ontdekking van een geheim schrift en zijn vernedering als hij weer wordt opgepakt. Op het eind schrijft hij: ‘Mijn personages met hun angsten en innerlijke onrust tot op de grens van waanzin, hun opgejaagdheid en cynische ongeloof terzake de veronderstelde goedheid van de mens, de hogere zin van het leven, het bestaan van duurzame liefde, vertonen grote gelijkenbis met mijzelf, ook in hun hunkering naar troost en bedaring. Ik weet allang dat de gevangenis waaruit ik moet zien te ontsnappen ikzelf ben.’

 

JEROEN BROUWERS: De schemer daalt. Atlas Amsterdam, 236 blz. €18,50

steun-ons

Jaarlijks publiceert Literair Nederland ruim vierhonderd boekrecensies en literaire berichten mede dankzij donaties van lezers. Uw hulp om boekrecensies, interviews, columns en essays in de toekomst te laten verschijnen is nodig. Klik voor een bijdrage. Onze dank is groot!

Recent

24 januari 2020

Een liefdeslied over het leven zelf

Over 'De menselijke maat' van Roberto Camurri
23 januari 2020

De werkelijkheid rondom moeders vertrek

Over 'De ochtend valt' van Manon Uphoff
22 januari 2020

Laveren tussen strijdvaardigheid en acceptatie

Over 'Het klimaat zijn wij' van Jonathan Safran Foer
20 januari 2020

Raadselachtige fascinatie voor een oom

Over 'Niets voor de familie' van Walter van den Broeck
16 januari 2020

Gepassioneerde vriendschap tussen twee jongens

Over 'Land van dadels en prinsen' van Frank Nellen

Verwant