2 januari 2011

Wees gegroet – Hans van der Beek

Biecht van de tap

Op de voorkant van Wees Gegroet staat een afbeelding van Flycatcher, een installatie uit 1976 van Lois Weinberger, bestaande uit een groot kruis van vliegenplakkertape dat bezaaid is met (dode) vliegen.

Wie over een dergelijk beeld heenkijkt, kan wellicht onbevangen beginnen aan de tweede roman van Hans van der Beek, die op de achterflap gepresenteerd wordt als ‘een tragikomische roman over de botsing tussen gelovigen en atheïsten.’

Als de moeder van Jannes Notenboom (barman en stevige pimpelaar) sterft aan de gevolgen van kanker markeert dat het begin van het einde van een gezin. Jannes onderwerpt zich alleen nog met Kerst aan het stroeve gezelschap van zijn eveneens zwaar drinkende vader.
Met zijn broer Henri, pater bij de Zwitserse geloofsgemeenschap van de Nieuwe Christenen, is hij gebrouilleerd sinds deze zich gedurende het sterfbed van hun moeder nauwelijks heeft laten zien en zich liever in de kapel verschanste.
Tien jaar na de dood van zijn moeder belandt Jannes in een existentiële crisis als zijn grote liefde Marianne hem heeft verlaten. Op doorreis naar Spanje komt hij in Lourdes terecht waar hij, gedreven door eenzaamheid, besluit zijn broer in Zwitserland op te zoeken.

Op de website van Hans van der Beek wordt Wees gegroet een ‘mix van autobiografie en fictie, van tragedie en komedie’ genoemd. Het autobiografische element van de roman is goed voelbaar in de bozige toon van de schrijver die nogal opdringerig in tegenspraak is met zijn ironische en afstandelijke verteltrant.

Zijn jolige J’accuse – er is weinig wederkerigs aan de botsing tussen Jannes en de gelovigen- bezet een groot deel van het boek dat is opgebouwd uit hoofdstukken met de liturgische elementen van een eucharistieviering als ondertitel.
In het negende hoofdstuk wordt het verhaal over Nikolaus Schneider, de zelfverklaarde Zwaard-Bisschop van de Nieuwe Christenen (Hij bestaat echt, op de website van de Nieuwe Christenen is zijn levensverhaal te lezen.), voortdurend onderbroken door weinig urgente fragmenten over Jannes’ liefdesverdriet:

‘Waarom neemt Marianne eigenlijk niet op? Hoeveel gemiste
oproepen moet een mens krijgen voordat hij denkt, weet je wat, ik
laat toch maar iets van me horen.
(…)
Zo moet een geamputeerd been zich voelen. Dat been heeft
daar ook niet om gevraagd en opeens is hij wel zijn basis kwijt, zijn thuis.’

Doordat de verhaallijnen van Jannes’ persoonlijke drama’s (het verlies van zijn moeder, het verlies van zijn geliefde) behoorlijk zijn versnipperd en ogenschijnlijk willekeurig in het boek zijn uitgestrooid, komen deze thema’s niet goed tot hun recht. Daar komt bij dat Van der Beek niet altijd over een adequaat instrumentarium lijkt te beschikken om van zijn personages interessante, of op zijn minst geloofwaardige mensen te maken:

‘Zijn God, wat hield hij van Marianne. Haar vrolijkheid, haar
pretogen, haar eeuwige jennen. Hij noemde haar altijd ‘eikel’,
hetzelfde koosnaampje dat zij voor hem had.’

De relatie van Jannes en Marianne loopt stuk omdat zij geen barman wil als vader voor haar kind. Eerder in hun relatie heeft Jannes haar al gewaarschuwd dat ze met een eventuele kinderwens bij hem sowieso niet aan het goede adres is.
Wanneer Jannes in de kast van zijn overleden moeder de knuffels vindt die zij ooit maakte voor haar toekomstige kleinkinderen, wordt duidelijk waar Jannes’ onwil om voor nageslacht te zorgen vandaan komt:

‘Knuffels.
Voor zijn kind ooit.
Het kind dat hem zou veranderen in zijn vader.’

Het zijn de spannendste regels in het boek. Het is jammer dat dit mooie gegeven slechts vluchtig wordt aangestipt.

Beter op zijn gemak lijkt Van der Beek bij de discussies van Jannes met de mannen wiens vermeende hypocrisie en nalatigheid breedvoerig worden gelaakt: broer Henri en de Zwaard-Bisschop.
Henri was niet alleen afwezig bij het sterfbed van zijn moeder, hij vreest ook dat zij gedoemd is vele jaren in het vagevuur te verblijven.
Dat de Zwaard-Bisschop zijn bijzondere gaven (Hij heeft onder andere een doodzieke hond beter gemaakt) niet heeft ingezet om zijn moeder van kanker te genezen vindt Jannes onverteerbaar.
De dialogen tussen de mannen werken echter vaak vervreemdend, niet in de laatste plaats door de wat belegen thematiek (Wat is dat voor een God die mensen laat lijden?) en misplaatste lolligheid :

“(…)
‘En nee, God straft niet.’
Niet?
‘De mens straft zichzelf.’
‘U kent de vraag: Waar was God in Auschwitz?’
Het is eruit voor Jannes er erg in heeft.
De Zwaard-Bisschop meteen: ‘Maar nu moet ik het toch steeds weer opnieuw zeggen: Wat is er dan met Jezus gebeurd? En wat er is met de martelaren gebeurd, die vreselijk…’
Ditmaal maakt Jannes het stopteken. Hij kent dit verhaal ook
langzaam wel. Auschwitz, aids, de kanker van zijn moeder, het
zijn uiteindelijk allemaal dezelfde verkeersregels en overigens rijdt ook Jannes zonder gordel.”

Wanneer Jannes op het punt staat weer naar Nederland af te reizen, belt zijn ex-geliefde eindelijk terug. Op dat moment wordt hij getroffen door een zware beroerte en kan hij haar niet meer te woord staan.
Met dit zwaar geschut eindigt Wees Gegroet dat zowel komisch als tragisch wil zijn en uiteindelijk geen van beide is. Hoewel ik nog nooit Boy Lit heb gelezen, kan ik mij voorstellen dat Van der Beeks werk aardig in de buurt komt. Grote jongens geloven niet in God, maar drinken bier. En hun vriendin noemen ze altijd eikel.

 

Wees gegroet
Hans van der Beek
Verschenen bij: Singel Uitgeverijen
ISBN: 9789038893426
224 pagina's
Prijs: € 9,50

Meer van :

17 augustus 2017

Gedichten die op afstand blijven maar ook weten te ontroeren

Over 'De wereld onleesbaar' van Jeroen van Kan
11 augustus 2017

Zorgenkind of zondagskind

Over 'Herinneringen in aluminiumfolie' van Jamal Ouariachi
9 augustus 2017

Wachten op Godot aan de Moldau

Over 'Een afgedane zaak' van Patrik Ouredník

Recent

7 augustus 2017

Een kanjer

Over 'De tandeloze tijd 6 : Kwaadschiks' van A.F.Th. van der Heijden
4 augustus 2017

Wondranden

Over 'Een tuin in de winter' van Anna Enquist
2 augustus 2017

Jannie Regnerus gebruikt geen woord te veel

Over 'Nachtschrijver' van Jannie Regnerus
31 juli 2017

Het gitzwarte leven

Over 'Noordwaarts' van Naomi Rebekka Boekwijt
28 juli 2017

Het lot van een niet-joodse jood

Over 'Buster Kafka' van Martin Schouten

Verwant