Sherko Fatah – In andermans handen

Ontvoerd in Irak

Recensie door Vic Veldheer

Sherko Fatah is in 1964 geboren, in voormalig Oost-Berlijn, uit een Duitse moeder en een Irakese vader. In 1975 emigreerde het gezin naar West-Duitsland. Dit is Fatah’s derde roman die in het Nederlands is vertaald. Evenals zijn vorige boeken speelt ook dit verhaal in het Midden-Oosten.

Wanneer de Duitse avonturier en verzamelaar Albert en zijn Irakese tolk Osama, op reis door het Noorden van Irak, even hun terreinwagen parkeren om te pauzeren, worden ze binnen enkele minuten met een zak over hun hoofd in een andere auto geduwd. Vanaf dat moment neemt hun leven een andere wending: ze zijn nu geld waard, worden ‘doorverkocht’ aan andere groeperingen en worden op steeds andere plekken in het land vastgehouden. Ze worden gezien als ‘indringers’, ‘kruisvaarders’, ‘Amerikanen’ en ‘ketters die het ware geloof onteren’.

Albert en Osama
In het boek staat de relatie tussen Albert en Osama centraal en dan vooral hoe die zich ontwikkelt in het verloop van hun ontvoering. Het zijn geen vrienden, eerder lotgenoten die proberen vrienden te worden. Albert gaat nogal doelloos door het leven. Waarom hij precies in Irak is, wat hij daar doet, blijft lange tijd onduidelijk en wordt eigenlijk nooit helemaal duidelijk. Ergens in het boek wordt gezegd dat hij zijn reis te danken heeft aan een journalistenvereniging die hem een beurs heeft gegeven voor een reportage over museumplunderingen in het land. Maar op een gegeven moment blijkt hij een archeologische verzamelaar te zijn, die cultuurschatten wil beschermen en behoeden voor vernieling. Zijn tolk Osama heeft contacten met musea, kent daar mensen en probeert Albert te helpen met dat werk.
Osama is een Irakees, spreekt de taal van de ontvoerders, reist veel met buitenlanders door Irak en heeft daardoor veel contacten.

Verschillen in waarneming
Vanuit hun verschillende culturele achtergronden nemen Albert en Osama niet hetzelfde waar; dat komt onder meer doordat Albert is opgegroeid in het Westen, in Duitsland, en zich een vreemde voelt in Irak, het land waar Osama zich thuis voelt. Hoewel de meeste Irakezen de Amerikanen, Engelsen en andere ‘indringers’ haten, geldt dat niet voor Osama. Hij werkt met hen samen, maar Irakezen die met buitenlanders samenwerken worden al snel van verraad beschuldigd, zo ook Osama. Dat maakt zijn positie moeilijk: sommige Irakezen wantrouwen hem maar hij heeft ook vrienden en connecties die hem gunstig gezind zijn. Albert heeft daar niet veel oog voor en hoopt toch vooral dat Osama hem kan redden uit handen van hun ontvoerders.

De relatie tussen Albert en Osama wordt breed uitgemeten; ze wisselen herinneringen uit tijdens hun gevangenschap, maar komen niet dichter bij elkaar. ‘Ik weet niet wie je bent’ zegt Osama tegen Albert en dat geldt omgekeerd eigenlijk ook.

Vrienden of lotgenoten?
Intrigerend in de relatie tussen Albert en Osama is de vraag waarom het niet lukt om vrienden te worden. Het zijn de vele verschillen in cultureel opzicht die hun vriendschap in de weg staan. Je zou mogen verwachten dat gezien de bijzondere omstandigheden waarin de mannen terecht zijn gekomen, hun band hechter zou worden. Dat gebeurt evenwel niet omdat beiden de diverse gebeurtenissen die ze meemaken verschillend waarnemen en interpreteren. Cruciaal in dat verband is hun ontsnapping: ze zijn het eens geworden over het juiste moment, maar eenmaal ontsnapt gaat ieder zijns weegs. Osama komt dan een oude vriend tegen die hem wil helpen onder de voorwaarde dat hij zich niet om de Duitser bekommert. Osama weigert en gaat terug naar Albert omdat hij begaan is met hem. Niettemin lukt het ook dan niet om dichter tot elkaar te komen.

Dit breed uitgesponnen verhaal kan maar tot op zekere hoogte boeien. Dat komt omdat er veel beschreven wordt dat wel met de ontvoering te maken heeft, maar geen betekenis heeft voor de relatie tussen Albert en Osama. Zo is er relatief veel aandacht voor de ontberingen die de ontvoerden lijden, voor de plekken waar ze worden vastgehouden, voor hun transport naar weer een andere plek, voor de mogelijkheden om al dan niet te vluchten. In verhouding tot het centrale thema van het boek, de verschillen in perceptie tussen Albert en Osama en het verloop van hun vriendschap, is die verhouding onevenwichtig. Dat is jammer.

 

Omslag In andermans handen - Sherko Fatah
In andermans handen
Sherko Fatah
Vertaling door: Pauline de Bok
Verschenen bij: Uitgeverij Cossee
ISBN: 9789059367340
285 pagina's
Prijs: € 19,99

Meer van Vic Veldheer:

Recent

13 juli 2018

Een oer-Vlaams bestaan, maar dan anders

Over 'Kroniek van een verzonnen leven' van Charles Ducal
11 juli 2018

Een ongrijpbare Kretenzische vrijheidsstrijder

Over 'Kapitein Michalis' van Nikos Kazantzakis
10 juli 2018

Het Koplandsiaans minuscule is de kracht in deze bundel

Over 'Houdingen' van Sylvie Marie
9 juli 2018

Nederland komt uit het buitenland

Over 'Rivierenland' van Sunny Jansen (auteur), Martin van Lokven (fotograaf)
6 juli 2018

Kaf maar gelukkig ook koren

Over 'De geur van miljoenen' van Merijn de Boer

Verwant