Er zijn vergeten groenten en vergeten schrijvers. Vergeten groenten maakten de afgelopen tien jaar een opvallende comeback. Postelein en pastinaak vonden hun weg terug naar de kookpot. Ik zie de plaatselijke groenteman Bergsteijn nog handenwrijvend achter zijn toonbank staan: ‘Die vergeten groenten doen mijn kassa rinkelen.’ Voor vergeten Nederlandse schrijvers geldt dat bepaald niet. De levensduur van de meeste boeken blijkt ongeveer samen te vallen met die van hun auteur.

Zo’n twintig jaar geleden publiceerde Joris van Casteren het aardige boekje Zeg mijn lezers dat ik doorschrijf, over vergeten Nederlandse schrijvers, geboren tussen 1945 en 2000. De inhoud stemt echter weinig hoopvol, zelfs niet voor auteurs die ooit succesvol waren. Van Casteren vertelt bijvoorbeeld het verhaal van Judicus Verstegen, die in de jaren zeventig werd beschouwd als een van de belangrijkste schrijvers van de naoorlogse Nederlandse literatuur. Ik las zijn werk destijds met veel plezier. Inmiddels is hij vrijwel vergeten. Hetzelfde geldt voor Ben Borgart, vooral geliefd bij jonge lezers en destijds een rijzende literaire ster. Tegenwoordig is zijn werk alleen nog antiquarisch te vinden.

Onlangs verscheen de vuistdikke biografie Achter zich de grote dromen, door Niels Bokhove over het leven van auteur, journalist en uitgever Halbo C. Kool (1907-1968). Bij Kool is eigenlijk geen sprake van vergetelheid want hij is nooit echt een bekende schrijver geweest. Weliswaar prees Hendrik Marsman de poëzie van de zeventienjarige Kool uitbundig, maar een grote doorbraak bleef uit. Bovendien was Kool niet bijzonder productief. Zijn oeuvre omvat vijf dichtbundels, een speurdersroman, een biografische roman en een poëzie-inleiding. Dat is alles. Wat bezielt een biograaf dan om jarenlang onderzoek te doen en bijna duizend pagina’s te vullen met de details van zo’n leven?

Kool geniet tegenwoordig vooral bekendheid doordat Jeroen Brouwers hem opnam in zijn boek over schrijvers die zichzelf van het leven beroofden. Hij doodde zichzelf op 61-jarige leeftijd. Daarnaast was hij medeoprichter van uitgeverij De Bezige Bij en vertaalde hij onder meer Orwells 1984 en werk van Simenon. Via zijn vertaalwerk kwam biograaf Niels Bokhove met hem in aanraking.

Jaren geleden las Bokhove een door Kool vertaald verhaal van Franz Kafka. Zijn nieuwsgierigheid was gewekt en groeide toen hij ontdekte hoeveel rollen Kool in het literaire leven had vervuld: schrijver, uitgever, journalist en tijdschriftredacteur. Op een gegeven moment bereikte hij het point of no return. Bokhove wist zoveel over Kool dat een volwaardige biografie onvermijdelijk leek. Hij wilde recht doen aan iemand die ooit een bescheiden maar interessante plaats in de letteren had ingenomen en wilde hem uit de vergetelheid halen.

Bij Bokhove sloeg de vonk over. Bij mij niet helemaal. Dat komt vooral doordat Kool, ondanks de vele feiten en interpretaties die Bokhove aandraagt, een raadsel blijft. Hij was niet iemand die gemakkelijk zijn innerlijk blootlegde. Ondanks Bokhoves sympathieke poging blijft Kool een gesloten boek.

Met deze biografie heeft Bokhove een monument opgericht voor een matige, vergeten schrijver. Daarmee eert hij indirect ook al die onbekend gebleven auteurs die droomden van de grote doorbraak en van een bestaan van de pen. Dat is sympathiek en lovenswaardig. Toch vraag ik me af of het niet een onsje minder had gekund. Wie bewijs je uiteindelijk een dienst met zo’n omvangrijke persoonlijke queeste?

Ik herken Bokhoves fascinatie en bedoelingen. Zelf schreef ik een biografie van de vergeten schrijver Ab Visser. Anders dan Kool was hij bijzonder productief: zeventig boeken en een leven dat grotendeels door de pen werd bekostigd. Achteraf bezien had ook die biografie best de helft dunner gekund zonder aan kwaliteit in te boeten. De verschijning ervan leidde ertoe dat sommige lezers zijn werk opnieuw oppakten en dat zijn bekendste roman, De buurt, werd herdrukt. Maar was hij daarmee werkelijk uit de vergetelheid gehaald? Ik maak er graag een grap over: voordat ik zijn biografie schreef, was Ab Visser een vergeten schrijver. Daarna was hij dat nog steeds.