De bril van de recensent

door Liliane Waanders

Vorige week vertrouwde een schrijver mij toe dat zij de recensie die ik schreef over haar meest recente  roman minstens een keer in de veertien dagen tot zich neemt om zichzelf moed in te lezen. Dat deed mij goed en ik voelde mij gevleid. Niet omdat het stuk in goede aarde gevallen was, maar omdat zij vond dat ik haar boek goed gelezen had en wat onder de oppervlakte ligt helder had verwoord. Zo helder dat ze het zelf ook zag.
Als ik niet een paar dagen daarvoor op Facebook het pleidooi van een schrijver gelezen had die zich genoodzaakt voelde pal te gaan staan voor zijn boek nadat het door een deel van de critici in zijn ogen onterecht afgeserveerd was én als ik niet in diezelfde week een schrijver had horen constateren dat er een trend waarneembaar is in ‘de literaire kritiek’ die bijdraagt aan de onttovering van de literatuur dan had ik ongegeneerd kunnen genieten van de lof mij toegezwaaid.

Dat van die onttovering zit me het meest dwars. Wat de schrijver daarover zei – dat was niet veel, maar hij was heel stellig en overtuigend – was me uit het hart gegrepen. Als critici bij elke roman, of die nu (auto)biografisch bedoeld is of niet, op zoek gaan naar wat aan de werkelijkheid ontleend is en hoe het in werkelijkheid precies zat, blijft er geen literatuur meer over. Dan wordt de verbeelding in haar hemd gezet en is al het werk van de schrijver tevergeefs geweest. Dan gaat het toch weer over hem en niet over zijn boek.
Die schrijver op dat podium had gelijk. ‘De literaire kritiek’ vraagt zich inderdaad steeds vaker openlijk af wat er schuilgaat achter de façade van de fantasie. Misschien omdat schrijvers het vandaag de dag dichter bij zichzelf zoeken of zich vaker in het openbaar vertonen. Maar dan nog geeft dat critici niet het recht moedwillig een illusie te verstoren.

Dat van die schrijver die pal stond voor zijn boek is een heel ander verhaal. Hem werd een niet realistische kijk op de werkelijkheid verweten, waardoor zijn boek niet geloofwaardig zou zijn. Vervolgens stond die ongeloofwaardigheid een zuiver oordeel over het boek op basis van literaire kwaliteiten in de weg.

Ik maak onderdeel uit van ‘de literaire kritiek’ en trek me het verwijt van ene schrijver en de teleurstelling van de andere aan. Ik schrijf recensies, maar niet om daar complimenten van een schrijver voor te krijgen. Ik schrijf niet voor een schrijver maar over boeken en oeuvres. Ik zie het als mijn taak werk te duiden én te beoordelen (en vind dat een hele verantwoordelijkheid). Ik ben het aan een schrijver verplicht ondanks eventuele voorkennis zo onbevooroordeeld mogelijk te lezen en me in zijn werk te verdiepen voordat ik iets vind. Hij mag bovendien verwachten dat ik net als hij de regels van het spel dat literatuur heet ken en eerbiedig.

 


Liliane Waanders komt wel eens ergens, ontmoet wel eens iemand en leest wel eens wat. Als dat met literatuur te maken heeft, schrijft ze er columns over.

 

Recent

22 februari 2018

Boek van een ramp

19 februari 2018

Spiegels van de tijd

14 februari 2018

Gedenkteken in woorden

Literair Nederland - 10 jaar geleden

25 februari 2008

Indrukwekkend verhaal

Door Bernadet

De overgave is na De zwarte met het witte hart en Een schitterend gebrek de derde historische roman van Arthur Japin die een mengeling is van fictie en non-fictie. Het verhaal is gebaseerd op de geschiedenis van Cynthia Ann Parker (zij staat ook op de voorkant van het boek) Als kind groeide zij op bij de familie Parker die na een lange reis vol beproevingen een nieuw bestaan probeerden op te bouwen in Texas.

Lees meer