11 augustus 2017

Herinneringen in aluminiumfolie – Jamal Ouariachi

Zorgenkind of zondagskind

Recensie door Daan Pieters

Eigenlijk is het een goed idee om de lectuur van Herinneringen in aluminiumfolie, de nieuwe verhalenbundel van jeune premier Jamal Ouariachi, aan te vatten met het nawoord van de schrijver. Daarin heeft hij het over de lage status van het korte verhaal, het ‘zorgenkindje van de literatuur’. Commercieel gezien doen verhalenbundels het namelijk niet zo best, uitgevers staan er afkerig tegenover en er bestaan amper nog literaire prijzen voor het genre.

Waar wringt de schoen? Welnu, Ouariachi stelt zelf de ‘schuldvraag’: ‘Hoe komt het toch dat het korte verhaal een kindje met vliegen in de ogen en een opgezwollen hongerbuikje is geworden?’ Zijn conclusie: het ligt aan de schrijvers. Die minachten de lezer, want sinds de romantiek is de verteller een autonome kunstenaar geworden die naar niets anders meer behoort te luisteren dan naar zijn eigen artistieke impuls. De lezer werd minder belangrijk, aldus Ouariachi. En door de gebrekkige (financiële) waardering voor het genre die daaruit voortvloeit, maken veel schrijvers zich ervan af met broddelwerk: ‘De publicatie van een slecht verhaal levert geen enkele reputatieschade op terwijl het wél geld oplevert. Tel uit je winst.’ Bij wijze van voorbeeld citeert Ouariachi een aantal ‘ongeïnspireerde flutzinnen’ uit schamele korte verhalen. Het moet gezegd: de man heeft wel een punt.

Toch rijst de vraag of daarmee de kous af is. Die beperkte waardering voor korte verhalen, is dat geen typisch Nederlands fenomeen? Sinds de romantiek heeft een hele rits wereldwijd gelauwerde schrijvers zich toch met succes aan het genre gewaagd. Ouariachi verwijst zelf naar Raymond Carver, maar voor de vuist weg kan je ook Borges, Kafka, Hemingway en nog een heleboel anderen noemen. En hoe zit het dan met de poëzie, die ook de reputatie heeft om onverkoopbaar te zijn, maar niet zo’n lage literaire status heeft?

In één opzicht heeft Ouariachi zeker gelijk: veel korte stukken proza die in het Nederlandse taalgebied als ‘korte verhalen’ worden gepresenteerd, zijn dat eigenlijk niet. Vaak gaat het ofwel om opzetjes voor mislukte romans, ofwel – erger nog – om breed uitgesponnen columns van het soort dat hoofdzakelijk van pas lijkt te komen als vulmiddel voor onverkochte advertentieruimte in kranten en weekbladen. Zo niet bij Ouariachi: hij schrijft wel degelijk échte korte verhalen, met een beperkt aantal personages en meestal een verrassende pointe. Geen richtingloos geneuzel dus, maar om hem nog eens te citeren: ‘Gewoon een goed verhaal. Ambachtelijk opgeschreven. Artistiek fascinerend. Experimenteel voor mijn part. Maar wel met feiten, details, actie, zintuiglijke indrukken, boeiende overpeinzingen.’

Tot zover de theorie. De vraag is natuurlijk in welke mate Ouariachi zijn eigen poëtica kan waarmaken: the proof of the pudding is in the eating. Het titelverhaal begint alvast veelbelovend (‘Een plakje kort gebakken kastanjechampignon, daar leek het nog het meest op’), en draait rond een interessante gedachte die de schrijver met wetenschappelijke, maar speelse nieuwsgierigheid benadert – wat is de aard van het bewustzijn en het denken in relatie tot de hersenen? De aanleiding is in dit geval een plakje hersenen dat de huisgenote van het hoofdpersonage van haar werk heeft meegebracht.

Ouariachi gebruikt zijn verhalen verder voor experimenten die waarschijnlijk moeilijk een hele roman vol te houden zijn, want ook dat is een dikwijls over het hoofd geziene mogelijkheid die het verguisde korte verhaal biedt. Zo is er het bizarre, schijnbaar aan Anthony Burgess’ A Clockwork Orange ontleende taaltje van Zopor: ‘koekel die zonderling daar, alleen aan een tafeltje, met zijn mismoedige moffel.’ Ook de vertelstandpunten zijn verre van conventioneel. Neem bijvoorbeeld Keuze, waarin we de actie zien door de ogen van een aasetend insect.

Maar ook zonder absurde gekte kunnen Ouariachi’s verhalen nog boeien. De brug, een hilarisch verhaal over een onbeduidende ambtenaar van een dienst voor ruimtelijke ordening die zijn hele leven lang ijvert voor een brug om het fileprobleem in een tunnel aan te pakken, lijkt een humoristisch statement tegen ambtelijke waanzin.

Het is alleen jammer dat tussen deze sterke verhalen een of twee afdankertjes staan. Het dieptepunt van dit boek is De toeristenslager, een horrorverhaal met een voorspelbare plot dat ooit al in een bundel met Halloweenverhalen stond. Het thema werd al uitgemolken in talloze B-films en valt hier nogal uit de toon.

De eindbalans is echter zonder meer positief. Zo is er nog De Moslim Sportvissers Club, dat alleen al om de sterke grappen de moeite waard is. De rivaliteit met de Visbroeders en Ali’s Hengelsport Genootschap is een sterke vondst, maar maatschappelijk graaft het verhaal dieper en legt het iets bloot van de complexe realiteit waarin Nederlandse moslims hun weg moeten vinden. En ook de uitsmijter Sabotage, waarvan we de plot hier niet willen verpesten met een spoiler, is top. Kortom: dit boek is een sterke singlecollectie, alleen jammer van die B-kantjes. Al kan je die natuurlijk gewoon skippen.

 

 

Herinneringen in aluminiumfolie
Jamal Ouariachi
Verschenen bij: Uitgeverij Querido
ISBN: 9789021406268
224 pagina's
Prijs: € 18,99

Meer van Daan Pieters:

26 oktober 2017

Lastige vragen

Over 'Verbannen' van Çiler Ilhan
18 oktober 2017

‘Een luchtig sprookje’

Over 'Waterscheerling' van Rascha Peper
12 oktober 2017

Een antikrimi

Over 'De rechter en zijn beul' van Friedrich Dürrenmatt

Recent

21 november 2017

Reizen in een binnenwereld

Over 'en toen aten we zeehond' van Nicoline Timmer
20 november 2017

Het leven ontwijken

Over 'Kraaien tellen' van Lucas de Waard
17 november 2017

Uitzichtloos leven in Unthank / Glasgow

Over 'Lanark' van Alasdair Gray
15 november 2017

Een portret in stukjes

Over 'Waarom ik mensen niet in mootjes hak' van Renske de Greef
14 november 2017

Diepe emoties in weloverwogen zinnen met originele beelden

Over 'Binnenplaats' van Joost Baars

Verwant

11 augustus 2017

Recensie door: Machiel Jansen

Over 'Recensie: De vernietiging van Prosper Morèl ' van Jamal Ouariachi
11 augustus 2017

Filmische speurtocht naar bron van agressie

Over 'Vertedering ' van Jamal Ouariachi
11 augustus 2017

Rijke, ambitieuze roman

Over 'Een honger ' van Jamal Ouariachi