Zoli, Colum McCann

Ik vertel je dit zonder omhaal, er is geen andere manier om het te zeggen: mijn moeder was dood, mijn vader, mijn broer, mijn zussen en neven en nichten ook. Ze waren door de Hlinka- garde het ijs opgejaagd. In een ring rond de oever waren vuren aangelegd en er waren geweren op hen gericht, zodat ze niet konden ontsnappen. De wagens werden naar het midden van het meer gedreven toen het gedurende de dag warmer werd. Het ijs kraakte, de wielen zonken en de rest volgde, harpen en wielen en paarden. (p 21)

Met deze brute moord op haar Roma familie begint de barre tocht en daarmee het verhaal van de zes jaar oude Tjecho-Slowaakse Zoli Novotna. Samen met haar grootvader weet ze begin jaren veertig van de vorige eeuw ternauwernood aan de Hlinka- garde (fascisten) te ontkomen en sluit zich na een lange reis aan bij een andere Roma familie. Gedurende de uitputtende en vernederende tocht heeft Zoli van haar grootvader leren lezen en schrijven onder de strikte voorwaarde dat ze hierover met niemand zal spreken aangezien binnen de Roma gemeenschap het geschreven woord sterk wordt gewantrouwd. Met het leren van het alfabet is het zaad gezaaid dat Zoli’s lot jaren later bezegelt. Haar leergierigheid in combinatie met haar zangtalent plaatst haar al op vroege leeftijd buiten de natuurlijke orde van de gemeenschap. Zoli is ondanks haar loyaliteit anders dan de anderen en dat wordt niet bij iedereen met applaus ontvangen. Als zij als jonge vrouw de beroemde dichter Martin Stránský ontmoet is hij meteen idolaat van haar en vraagt haar de verhalen en muziek van de Roma’s op te tekenen. Vanuit zijn idealisme gelooft hij dat het naar buiten brengen van de muziek en de authentieke Roma verhalen een omslag teweeg zal brengen in het denken over zigeuners (scheldwoord). Stránský, die met Zoli het proletariaat wil verheffen krijgt zelf te laat in de gaten dat de communistische partij misbruik maakt van Zoli’s bereidwilligheid op te treden voor de culturele elite en zo meewerkt aan een assimilatieprogramma van de Roma’s. Hun wagens worden hen afgenomen en de families worden ondergebracht in grauwe flats aan de rand van de grote steden.

In het vierde boek van MacCann wordt prachtig gedemonstreerd hoe onder het mom van ideologie een cultuur van de minderheid kapot wordt gemaakt door verlichtingsdenken en een politiek van goede bedoelingen. Met Zoli heeft McCann een indringend en weergaloos goed boek geschreven.


Andreas Vonder

Zoli, Colum McCann
Vertaling: Frans van der Wiel
De Harmoni, Amsterdam

Recent

17 januari 2018

Rusland, mijn Rusland

Literair Nederland - 10 jaar geleden

21 januari 2008

Een verhalendebuut
door Bernadet

Het blijft altijd lastig een verhalenbundel te bespreken hoewel door deze verhalenbundel een rode draad loopt. Op de flaptekst staat: De personages in deze verhalen treden elke dag de wereld monter tegemoet, om dan altijd weer te ontdekken dat het leven tegenstrijdige eisen stelt. De situaties waarin ze terechtkomen zijn verwarrend – tragisch voor hen, vaak hilarisch voor de lezer.

Lees meer