12 december 2016

Wreedheid en schoonheid

Door Martin Lok

Drie jaar geleden was ik in Napels op vakantie om te genieten en me op te laden aan de genoegens van het leven. En om een beeldhouwwerk te zien dat ik alleen uit de boeken kende: de Farnese Stier. Een verblindend loodwitte berg van marmer uit de klassieke oudheid. Gehakt uit een enorm blok van ruim negen kubieke meter, dat toen de beeldhouwer eraan begon zo’n slordige 80 ton moet hebben gewogen. Wat in de oudheid – zonder heftrucks en kranen – een verzoeking moet zijn geweest. Maar verzoeking of niet, het resultaat is verbluffend. Een pastoraal tafereel, met een imposant steigerende stier die in bedwang wordt gehouden door de tweeling Amphion en Zethus, terwijl hun moeder Antiope de verrichtingen van haar zonen rustig gadeslaat. Maar hoe langer je kijkt hoe meer de wreedheid van het beeld zich openbaart. Onder de opgeheven voorpoten van de stier ligt Dirce, de tante van Antiope, die haar ooit gruwelijk behandelde en daarvoor nu de rekening krijgt gepresenteerd: haar achterneven binden haar aan haar haren vast aan de horens van de stier en bezegelen zo Dirce’s lot. Maar hoe wreed dit lot ook is, de verbeelding ervan is een streling voor het oog.

Dat de grens tussen wreedheid en schoonheid vaak flinterdun is bewijst ook Elena Ferrante’s Napolitaanse romancyclus. Het eerste deel daarvan (De geniale vriendin) las ik toen ik in 2013 in Napels was. Inmiddels heb ik me opnieuw op het Napels van de hoofdpersonen Lina en Lenù (of Elena) gestort en ben vrijwel door de gehele romancyclus heen. Wat net zo’n plezierige onderdompeling is als het bekijken van de Farnese Stier uit de klassieke oudheid. Met net zo’n voortdurend heen en weer springen tussen bewondering en afgrijzen. Want in de volkswijk waar Lila en Lenù opgroeien, wisselt grauwheid voortdurend met de schittering van hoop. De hoop bijvoorbeeld van Lenù, dat ze als Elena Greco een leven buiten de wijk van haar geboorte kan opbouwen; een leven zonder dialect en criminaliteit. Een hoop die echter steeds weer ijdel lijkt.

Alhoewel grenzen voortdurend vervagen verdwijnen ze nooit. Geld lijkt geld, maar het verschil tussen goed en slecht geld, tussen dat van de maffiose familie Solara en Elena’s sjieke schoonfamilie Airota, is onoverbrugbaar. En het lot van beide families lijkt net zo bezegeld als dat van Dirce in de Farnese Stier. Waardoor Elena Greco’s pogingen om zich te ontworstelen aan haar wortels waarschijnlijk net zo vruchteloos blijven als Dirce poging om aan de stier te ontkomen. Althans daar lijkt het op nu ik aan het afsluitende deel van de romancyclus ga beginnen. Maar dat geeft niet, want hoe gruwelijk het verhaal ook is, echte schoonheid drijft altijd boven. Of, zoals Elena het zegt: ‘De warrige wolken kwamen buitelend in diepgrijze massa’s op ons af. Maar verderop, tussen zee en wolken, trof een lange streep licht de paarse schim van de Vesuvius, een wond waaruit verblindend loodwit droop.’ Een verblindend loodwit waar ik me graag nog even aan overlever.

Farnese Stier.

 

 

Recent

20 september 2017

In de huid van een leeuwin

19 september 2017

Nieuw leven beschreven

18 september 2017

Dichter van de werkelijkheid

16 september 2017

Een week lang feest

15 september 2017

Een wonderlijk leerdicht 

Literair Nederland - 10 jaar geleden

24 september 2007

"Toen ik jou voor het eerst zag, kwam je voorbijfietsen op een bakfiets waarin je spullen vervoerde. Het was laat in het jaar 1952, in de winter. Ik stond voor het raam van mijn ouderlijk huis in de Wilhelminastraat, waar mijn ouders een hotel-pension dreven, naar buiten te kijken. De Wilhelminastraat heette alweer een jaar of zeven zo. Als jong kind groeide ik op met de Schouwburgstraat, omdat in de oorlog namen van de koninklijke familie waren geschrapt door de Duitse bezetter. Soms reed je wel drie keer per dag op die bakfiets langs. Ik vond je koddig en stoer met je houtje-touwtjejas aan en je mutsje op. Je was toen al een apart type. Ik was vijftien jaar en had wat je noemt een voorspellende blik. Ik herinner mij dat ik, nadat je weer langs was gekomen, mijn moeder vertelde dat wij zouden trouwen en een kind zouden krijgen. Mijn moeder was het gewend dat ik zulke dingen zei. Ik had vaker van die voorspellingen, soms ook over de dood. Dat vond ze eng."

"Toen ik jou voor het eerst zag, kwam je voorbijfietsen op een bakfiets waarin je spullen vervoerde. Het was laat in het jaar 1952, in de winter. Ik stond voor het raam van mijn ouderlijk huis in de Wilhelminastraat, waar mijn ouders een hotel-pension dreven, naar buiten te kijken. De Wilhelminastraat heette alweer een jaar of zeven zo. Als jong kind groeide ik op met de Schouwburgstraat, omdat in de oorlog namen van de koninklijke familie waren geschrapt door de Duitse bezetter.

Lees meer