Wir schaffen das

Waddenblog door Hans Muiderman

Emden

‘Ach, wat stelt die stad nog voor,’ zegt de directeur van de Johannes a Lasco bibliotheek waar de tentoonstelling Reformation und Flucht te zien is. ‘Ooit werd Emden het Venetië van het noorden genoemd. Het waren in de 16e eeuw de Nederlandse vluchtelingen die de stad groot maakten. Het aantal inwoners verdubbelde hier in korte tijd.’
De receptioniste roept dat de rondleiding is begonnen.

‘De paus was natuurlijk corrupt,’ hoor ik de gids zeggen. Een vrouw van een eindje in de zeventig. In alles een onderwijzeres zoals dat beroep bedoeld is. Duidelijk stem, inspirerend en op elke vraag een antwoord.
‘En Luther en zijn protestanten zijn nog niet begonnen of ze beginnen elkaar gelijk uit te sluiten,’ vervolgt ze. Dat ‘uitsluiten’ herinner ik me van de familie van mijn vader. ‘Nee, die komt niet meer bij die,’ vertelde een achternicht me ooit op een begrafenis, ‘en ja, die tante van jou, die wil haar dochter niet meer zien…’ Over de interpretatie van een bijbeltekst vielen families uit elkaar.
‘Mede door gravin Anna werd het hier een vrijplaats voor de geloofsvluchtelingen,’ vervolgt de gids, ‘anders waren die door hertog Alva in de pan gehakt. Bij meer dan duizend protestanten ging gewoon hun kop eraf.’ Ze laat even een stilte vallen. Ze is waarschijnlijk zelf protestants. Ik heb op deze reis ook gehoord dat je juist de protestanten van toen met de IS van nu kan vergelijken. *)

‘Volgens de Spaanse overheersers zou één geloof de staat stabiliteit geven, er was maar één godsdienst de juiste.’ ‘Er zijn heel wat landen die nu nog zo denken,’ mompelt ze. Haar gezicht wordt roder. Met stemverheffing vervolgt ze ‘… en het waren niet allemaal arme sloebers die de Ems overstaken, zeker niet, er waren veel Kaufleute bij. Emden werd een liberale stad, niet alleen in de handel maar ook in de kerkregels. Geen kerk zal over een andere kerk heerschappij voeren!’ Ze moet zich inhouden haar vuist niet in de lucht te steken.
Als ik even later zeg dat ik uit Nederland kom, gaan alle remmen los. Ze vliegt me bijna om de hals. ‘Weet u dat er hier eeuwenlang op de kansel in het Nederlands uit de bijbel werd voorgelezen? Ach ja, onze taal heeft dezelfde wortels. Nationalisten willen daar niks van weten, maar taal kende geen grenzen.’
‘Weet u, die Luther was eigenlijk heel modern, wat nu twitter is waren toen zijn pamfletten en cartoons. Zijn woordkeus was heel toegankelijk, nu noemen we dat een populist. De tijden van toen en nu lijken op elkaar.’
‘Vergeet u niet in het stadsmuseum naar gravin Anna te kijken?’, zegt ze als ik vertrek. Ze praat over die Anna alsof het haar moeder is. ‘De vluchtelingen moesten het hebben van die sterke vrouwen,’ roept ze me na.
Ik ga op zoek naar de gravin, althans naar een afbeelding van haar, een tekening of een schilderij. Zonder beeld heb ik geen houvast, dat heb je nodig bij geschiedenis.
Gravin Anna ziet er liefdevol uit, vermoed ik, en vriendelijk en betrokken bij wat er in de wereld aan de hand is. Zonder haar hadden de Nederlandse vluchtelingen geen schijn van kans gehad.

Nu sta ik voor haar, in het stadsmuseum van Emden. Dat is even slikken, ik zie een steile calviniste die me hooghartig aankijkt. Naïef van mij om te denken dat iemand die goede dingen doet, er ook lief uit moet zien. Ze redde niet alleen de Nederlanders, maar ook de Walen, de Polen, de Engelsen en andere geloofsvluchtelingen. Onder haar bewind kreeg het onderwijs een voet aan de grond hier in Ostfriesland, ze voerde voor kinderen van 5 en 6 jaar de leerplicht in. Ze was een van de eerste vorsten die de vrijheid van godsdienst predikte.
En zo ontstonden – ach ja, de eeuwige logica van de geschiedenis – ook groepen vluchtelingenhaters. ‘Die stadt Emden ist so voller Sekten dass man sie mit Jerusalem, ja mit Sodom vergleichen kann,’ lees ik.
Als ik weer buiten sta zie ik aan de andere kant van het plein de gids fietsen. Een gedreven mens, net als die Anna. Wir schaffen das.

 

In Het Merk Luther (2016) laat Andrew Pettegree, expert op het gebied van de boekdrukkunst, zien dat Luther ’s werelds eerste massamediafenomeen was. Hij gaf eigenhandig het merk ‘Luther’ vorm.

*) zie blog De Allerhoogste


Hans Muiderman reist graag langs de Wadden. Hij bezoekt niet alleen de eilanden maar ook de kustgebieden tot waar de zeeklei ophoudt en het hogere land begint. Zijn reizen gaan van de Kop van Noord-Holland tot het midden van Jutland in Denemarken. Hij reist niet in die volgorde maar ‘springt heen en weer’.

 

 

foto: Anneke van Kroonenburg

Recent

31 maart 2020

Libanese galgenhumor

Literair Nederland - 10 jaar geleden

05 april 2010

Maatschappij kritische geluiden
Recensie door Lodewijk Lasschuijt

De wereld is vol van betweterige mensen (meestal wat oudere mannen of vrouwen) die het allemaal zo goed weten. Politici, journalisten en literatuurcritici verkondigen ongebreideld hun mening in boeken, tijdschriften en in televisieprogramma’s. Vaak worden van achter de borreltafel allerlei problemen in de wereld opgelost. Doet José Saramango daar aan mee?

Lees meer