27 juni 2017

Het onhandige kind – Alexandre Seurat

‘We hebben gedaan wat we konden’

Recensie door Daan Pieters

Voor zijn nieuwste boek neemt Alexandre Seurat u mee naar Frankrijk. Nee, niet naar dat alleraardigste huisje in de Provence waar u afgelopen zomer zo hebt genoten van het uitzicht op de lavendelvelden, maar naar dat andere Frankrijk: de banlieues en oude industriegebieden, waar werkloosheid, armoede en huiselijk geweld welig tieren en het Front National van de uitzichtloosheid profiteert om electorale successen te boeken. De roman is gebaseerd op werkelijke feiten, zoals het gruwelijke levensverhaal van Marina Sabatier, een meisje dat op haar achtste overleed aan de gevolgen van mishandeling. De affaire riep veel verontwaardiging op over het falen van de jeugdbescherming.

Het boek opent meteen snoeihard, met een opsporingsbericht voor Diana, zoals het meisje in het boek heet (‘de naam van een prinses, maar dan wel een prinses die levend was verbrand’). De voormalige onderwijzeres van het kind beseft onmiddellijk dat het ‘te laat’ is. Zij herinnert zich van Diana vooral ‘de hartverscheurende manier om te doen alsof er niets aan de hand was, terwijl ze overal pijn had’.

Vervolgens wordt het verhaal gereconstrueerd dat tot de gruwelijke feiten leidde. Seurat begint met de ongewenste zwangerschap en de relatiebreuk van Diana’s moeder, die een poos overwoog om haar kind af te staan. Zonder schmieren of goedkoop sentiment waagt Seurat zich bijna op neutrale toon aan een aartsmoeilijk onderwerp. Daarvoor gebruikt hij een beproefde literaire techniek: hij laat telkens andere personages aan het woord (familieleden, onderwijzers, artsen enzovoort) om zijn onderwerp te belichten. Overigens is het wel jammer dat de schrijver daar niet van profiteert om wat meer variatie in zijn vaak nogal vlakke stijl te brengen.

Opvallend is dat het slachtoffer niet aan het woord komt, en de daders in feite ook maar amper. Het woord wordt meestal gevoerd door waarnemers die elk een stukje onthullen van de schrijnende waarheid. Natuurlijk gingen er soms wel verklikkerslichtjes branden, maar Diana’s ouders trokken een rookgordijn op en konden steeds een plausibele verklaring verzinnen voor de verwondingen van hun kind: ‘En de dramatische herhalingen van het schoolhoofd: We zijn hier voor Diana, stuitten op een muur van suikerzoete beleefdheid, gesausd met schaamteloze ontkenning’. Als de grond hun te heet onder de voeten werd, verhuisden ze en begon alles weer van voren af aan.

Dit boek is dus ook een aanklacht tegen de Franse jeugdzorg en sociale bescherming, die hun werk niet hadden gedaan. Er werden rapporten opgesteld, radertjes kwamen in beweging, soms lieten die weer andere wieltjes draaien, maar uiteindelijk liep de mechaniek van de machine altijd vast en werd Diana nooit weggehaald uit haar gezin om haar in veiligheid te brengen. Voor elke hulpverlener die zijn nek uitstak, was er wel een ander die de feiten minimaliseerde, de verantwoordelijkheid van zich afschoof of een afwachtende houding aannam.

Seurat is uiteraard niet de eerste auteur die de onderbuik van Frankrijk als onderwerp gebruikt. In 2014 verscheen bijvoorbeeld Weg met Eddy Bellegueule, een autobiografisch boek waarin Édouard Louis zijn jeugd in een door armoede, werkloosheid en alcoholisme geteisterd gezin beschreef. Misschien komt het omdat Louis dat milieu echt heeft gekend, maar zijn boek komt meer doorleefd over dan de roman van Seurat. Die laatste kan zijn verhaal weliswaar vrij overtuigend brengen, maar komt niet zo dicht bij zijn onderwerp als Louis. Uiteindelijk blijft hij immers net zoals de meeste personages in zijn boek een observator die op afstand toekijkt. Het onhandige kind is een boek dat indruk maakt als aanklacht tegen kindermishandeling en een falend systeem, maar niet echt uitblinkt in literair opzicht.

 

Het onhandige kind
Alexandre Seurat
Vertaling door: Martine Woudt
Verschenen bij: Uitgeverij Atlas Contact
ISBN: 9789025448448
144 pagina's
Prijs: € 17,99

Meer van Daan Pieters:

18 oktober 2017

‘Een luchtig sprookje’

Over 'Waterscheerling' van Rascha Peper
12 oktober 2017

Een antikrimi

Over 'De rechter en zijn beul' van Friedrich Dürrenmatt
3 oktober 2017

‘De korst van het denken lospeuteren’

Over 'De peer en ander proza' van Konrad Bayer

Recent

17 oktober 2017

Van poldercrimineel tot godfather in Frankrijk

Over 'Ondijk/Punt' van Barry Smit
16 oktober 2017

Nooit meer los van Indië

Over 'De Tanimbar-legende' van Aya Zikken
13 oktober 2017

Leven zonder moeder

Over 'Het intieme vreemde' van Jente Jong
11 oktober 2017

De stijl tekent de man

Over 'Mijn grote appartement' van Christian Oster
10 oktober 2017

Eindeloos gepieker

Over 'Parttime astronaut' van Renée van Marissing

Verwant

27 juni 2017

De goede terrorist bestaat

Over 'De mens in opstand' van Alexandre Seurat
27 juni 2017

Een vader rouwt

Over 'De zoon' van Alexandre Seurat