21 november 2013

Wat ik van liefde weet – Ton Rozeman

Sober proza

Recensie door Olivier Rieter

Wat ik van liefde weet is een verhalenbundel van Ton Rozeman. Het zijn korte slice of life-verhalen over gewone mensen die worstelen met hun relaties en met zichzelf. De verhalen bieden inkijkjes in het leven, vaak zonder een clou. Centraal in de bundel staat de menselijke onvolkomenheid. Rozeman (1968)  laat zien hoe men met elkaar omgaat in het moderne leven: soms wreed, vaak ook vol onbegrip.

Rozeman biedt onnadrukkelijk, sober proza. Hij is docent verhalen schrijven en is gespecialiseerd in korte verhalen. Rozeman stelt de stijl in zijn werk ten dienste van het ook al sobere verhaal. Er staat geen woord teveel in zijn teksten, die bedrieglijk simpel geschreven lijken. De verhalen zijn soms wrang, bijvoorbeeld ‘Paardenkop’ over een lelijk meisje dat gemeen behandeld word. Toch blijft de inhoud van Wat ik van liefde weet je niet lang bij nadat je de bundel hebt gesloten. Niet alleen het gebrek aan stilistische durf, maar ook de kortheid van de verhalen wreekt zich. In telkens enkele bladzijden vertelt de auteur wat hij wil vertellen. Voor uitgebreidere karakteriseringen, psychologische uitdiepingen, is er in deze erg korte verhalen geen ruimte, een manco dat wel voor korte verhalen in het algemeen geldt.

De teksten van Rozeman zijn onder meer een tijdsdocument. Het verhaal ‘Wekker’ begint als volgt: ‘Drie kinderen, nooit liefde gekend. Hij een paar jaar geleden ervandoor met iets jongs, misschien maar beter ook, die klootzak. Zij probeert er iets van te maken. Project ‘’goed huwelijk’’ mislukt, blijft over ‘’goede moeder’’. De oudste ADHD, de middelste autistisch, bij de jongste hapert de hechting. Als een reddende engel rijdt ze van school naar therapie naar apotheek naar god mag weten waarheen.’ (33) Het stigmatiseren van kinderen om ze te helpen is typisch iets voor deze tijd. Het zijn de ouders die geholpen zijn bij dergelijke etiketten en pseudo-duidelijkheid, meestal niet de kinderen. Je voelt als lezer de beknellende liefde van de moeder, die haar tijd geheel ten dienste stelt van haar kinderen en zo nooit plezier in het leven kan ervaren.

Joost Zwagerman maakt, zich baserend op een theorie van literatuurcriticus Harold Bloom, in de inleiding van De Nederlandse en Vlaamse literatuur vanaf 1880 in 250 verhalen een onderscheid tussen Tsjechoviaanse en Borgesiaanse verhalen. Zwagerman geeft de volgende omschrijving: ‘Tsjechoviaanse verhalen, aldus Bloom, beginnen vrij abrupt, eindigen vaak plotloos en verwijzen vrij direct naar een voor ons herkenbare werkelijkheid. Borgesiaanse verhalen benadrukken dat ze eerst en vooral een taalbouwsel zijn zonder een dwingend verband met de werkelijkheid’ (10). Het proza van Rozeman valt duidelijk onder de Tsjechoviaanse verhalen. Het gaat erin om herkenning, eerder dan om verwondering.

De verhalen in Wat ik van liefde weet helpen je inzicht te krijgen in de menselijke ervaring. Ze gaan over hoe anderen met vergelijkbare problemen als de jouwe omgaan. In die zin sluiten ze aan bij het evolutionair nut dat aan fictie wordt toegedicht in de omstreden theorie van het literair darwinisme: verhalen zijn nuttig omdat ze je doen begrijpen hoe je het leven kunt tegemoet treden in situaties die je zou kunnen meemaken.

In Borgesiaanse verhalen daarentegen is eerder sprake van alles wat in het gewone leven niet kan. Deze verhalen zouden volgens het literair darwinisme  minder nuttig zijn, omdat ze de lezer niet voorbereiden op het echte leven. De mooiste verhalen zijn misschien die waarin beide typen gecombineerd worden: verbazing om de absurdheid van het bestaan, gecombineerd met een uitnodiging je in te leven in een ander. De verhalen van Rozeman bieden alleen het tweede.

Dat Rozeman docent korte verhalen schrijven is, blijkt uit zijn proza. Iemand die de stiel wil leren doet er niet verkeerd aan zijn proza te bestuderen. Als je tenminste sober wilt schrijven en geen woordbarok in je teksten toelaat. Die woordbarok is immers niet zo op zijn plaats in in de Nederlandse literaire traditie (maar daarom niet per se fout). Al bij al zijn de verhalen van Rozeman goed geschreven, invoelbaar, maar uiteindelijk niet memorabel.

 

Wat ik van liefde weet

Auteur:Ton Rozeman
Verschenen bij: Uitgeverij Nieuw Amsterdam
Aantal pagina’s: 107
Prijs: € 12,95

Wat ik van liefde weet
Ton Rozeman
ISBN: 9789046811191

Meer van Olivier Rieter:

15 september 2017

Een wonderlijk leerdicht 

Over 'Syfilis, of de Franse ziekte' van Girolamo Fracastoro
24 mei 2017

Het extreemrechtse drama

Over 'Ik had me de wereld anders voorgesteld' van Anil Ramdas
13 april 2017

Kijkje in de psyche van een autist

Over 'Pauwl' van Erik Jan Harmens

Recent

20 oktober 2017

Soepel en licht vallende poëzie

Over 'Wax Hollandais' van Abdelkader Benali
18 oktober 2017

‘Een luchtig sprookje’

Over 'Waterscheerling' van Rascha Peper
17 oktober 2017

Van poldercrimineel tot godfather in Frankrijk

Over 'Ondijk/Punt' van Barry Smit
16 oktober 2017

Nooit meer los van Indië

Over 'De Tanimbar-legende' van Aya Zikken
13 oktober 2017

Leven zonder moeder

Over 'Het intieme vreemde' van Jente Jong

Verwant

21 november 2013

Interview met Ton Rozeman

21 november 2013

Recensie door: Rein Swart

Over 'Recensie: Liefde maakt ons ' van Ton Rozeman