30 maart 2017

Vrijheid

Door Els van Swol

er waren eens twee meisjes,
die heetten fien en pien.
maar waaraan kon je nu toch zien,
wie pien was en wie fien?
(Dick Bruna)

Er belandt een nieuw boek in mijn brievenbus om te recenseren voor Literair Nederland. Het is altijd een verrassing wat er in de envelop zit. Dit keer is het Vrije radicalen van Carolina Trujillo, een roman. Tamelijk aan het begin blijven mijn ogen hangen op de zin ‘Bloedverwanten en musici, weet je … de een wist al wat de ander ging doen voor die het had bedacht.’
Soms zijn ze het in één: bloedverwant én musicus. Zoals de pianospelende zussen Labèque en broers Jussen, Sister Sledge (‘We are the family’) en ga zo maar door. Soms lijken de uitkomsten van bloedverwanten echter helemaal niet op elkaar, zoals bij de de componistenfamilies Andriessen en Bach.

Gelukkig worden de Jussens al enige tijd niet meer ‘de broertjes …’ genoemd. In de nieuwe seizoenprogramma’s van de concerten in 2017-’18 die zo’n beetje tegelijkertijd met de roman Vrije radicalen van Trujillo in mijn brievenbus rolden, heten ze bijvoorbeeld terecht ‘Broers en toppiansten’ (Het Zondagochtenconcert). En ze zijn ook afzonderlijk te horen, zoals Lucas die een ‘jong pianogrootmeester’ wordt genoemd (Nederlands Philharmonisch Orkest). Het snoezige is eraf.

Waarom het lijkt te draaien, wanneer bloedverwanten samen en apart  optreden, komt prachtig tot uitdrukking in een andere, wat oudere roman: De pianostemmer van de Zwitserse schrijver Pascal Mercier, vooral bekend door het boek (en de film) Nachttrein naar Lissabon.  De pianostemmer gaat over de tweeling Patrice en Patricia – van een pianostemmer – die zoekt naar harmonie.
Aan de ene kant wil de tweeling zich ontdoen van een incestueus verleden, door hun relaas in schoolschriftjes op te schrijven en daarna met elkaar te delen. Aan de andere kant beseffen zij dat juist door dit te doen, hun onderlinge band sterker zal worden. De vraag die opdoemt, is wat dan wel de vrijheid, waarnaar ze verlangen, zal opleveren.

Allerlei oplossingen passeren de revue: zou zwijgen niet beter zijn? Het antwoord staat tussen haakjes (niet voor niets, want het is nog maar de vraag of dit ‘de’ oplossing is): blikken zijn veelzeggender dan woorden. Verderop in het boek, wanneer het thema zwijgen wordt hernomen, staat: ‘Je kunt elkaar al zwijgend tot zo dicht naderen dat je gedachten en gevoelens die van de ander tenslotte raken. Er zit dan niets meer tussen.’
Het is de kleine, woordarme Paco die Patrice leert dat je eerbied moet hebben voor hetgeen je niet kent en zelf ervaart. Patrice overschrijdt in dat opzicht een grens, wanneer hij zegt dat hij de regen op de hand van zijn tweelingzus kan voelen, terwijl hij met zijn hand de druppels op zijn eigen arm aanraakt.
Dan valt er tot sneeuw geworden regen, die blijft liggen. Daarin ligt het antwoord van Mercier: aanvaard wat is dat is, door het te laten gebeuren zonder het per se te willen delen. Met de sneeuw daalt een stilte neer van vóór het ontstaan van de taal en de klanken die de pianostemmer aan zijn instrumenten ontlokt. Er ontstaat afstand en er is de mogelijkheid tot ontsnappen. Is dat uiteindelijk niet het bevrijdende gevoel waar Patrice en Patricia naar op zoek waren?

 

 

Recent

Literair Nederland - 10 jaar geleden

02 juli 2007

Sommige schrijvers debuteren wanneer ze al oud zijn
Recensie door Karel Wasch

In zijn vorige leven was Paul Pennartz (1935-2011) helemaal nog geen schrijver. Toen was Dr. Paul Pennartz bekend als sociaal wetenschapper die in 1999, samen met een vrouwelijke hoogleraar sociologie, een werk in het Engels publiceerde: The Domestic Domain: Chances, choices and strategies of family households. Verder leverde hij een bijdrage aan een bundel verhalen en gedichten van Limburgers, die de provincie literair gezicht hebben gegeven.

Lees meer