Andre Aciman – Het raadsel van de liefde

Verlangen in vele variaties

Recensie door Kris Mattheeuws

Binnenkort gaat de verfilming van het alom geprezen Noem me bij je naam van de New Yorkse auteur André Aciman in première. Het boek gaat over de onweerstaanbare aantrekkingskracht tussen twee jongens die leidt tot een passionele zomer waaraan ze de rest van hun leven met nostalgie terugdenken. In zijn nieuwe roman Het raadsel van de liefde bouwt Aciman voort op het thema dat hij gestart is in Noem me bij je naam. De zoektocht naar het verlangen komt de hele tijd boven drijven en wordt op verschillende manieren aan de lezer onthuld. Het Proustiaanse van À la recherche du temps perdu steekt zeker de kop op.
Het raadsel van de liefde is een verhaal vol melancholie, nostalgie en onbeantwoorde verlangens. De Engelse titel Enigma variations slaat de spijker op de kop: als lezer word je blootgesteld aan verschillende variaties van het mysterie dat verlangen heet. Aciman ontleende de titel aan het gelijknamige werk van de Britse componist Edward Elgar die in veertien variaties een vriend beschreef. Aciman probeert, net als Elgar, het onbeschrijfbare gevoel van de liefde te beschrijven via variaties op het thema. Op een muzikale manier, met soms lange, maar fantastisch gebouwde zinnen schept hij een aandoenlijke melodie over de liefde en het leven.

Aciman schrijft geen chronologisch geordend verhaal, maar toont flarden uit het leven van New Yorker Paul. Je kan het bijna een verhalenbundel noemen, waarin het hoofdpersonage en het thema de rode draad vormen. Het raadsel van de liefde mag je ook letterlijk nemen, want Paul (en de lezer) wordt er constant mee geconfronteerd.

André Aciman confronteert de lezer meteen met een mysterie. Het hoofdpersonage keert terug naar het Italiaanse kustplaatsje waar hij zijn jeugd doorbracht. De openingszin luidt: ‘Ik ben teruggekomen vanwege hem.’ Dat roept onmiddellijk de vraag op: naar wie verwijst ‘hem’? Zijn vader? Een vriend? Zijn verloren jeugd?
Langzaam ontspint zich het relaas van een eerste (onbeantwoorde) liefde. Als twaalfjarige wordt Paul halsoverkop verliefd op Nanni, de timmerman die de meubels van zijn ouders restaureert. Hij probeert zijn grenzeloze verlangen onder controle te houden en zoekt naar respons bij de tien jaar oudere meubelmaker. Uit de manier waarop Nanni beschreven wordt, spreekt Pauls onweerstaanbare drang naar een fysieke vereniging, waar hij ook bij elke ontmoeting naar hunkert. Nanni weet wat er gebeurt: ‘Je moet mensen zo niet aanstaren…Gedraag je, Paolo, en ga naar huis.’ Paul is hiervan kapot, voelt zich vernederd, maar blijft hunkeren. Geleidelijk aan ontdekken we het ware geheim van Nanni en zijn afwijzing.

Getekend door het verleden vinden we de volwassen Paul zoveel jaar later getrouwd terug in New York. Verhard en gedreven door woede en achterdocht is hij ervan overtuigd dat zijn vrouw vreemdgaat. Alle signalen wijzen die kant op, en toch miskijkt hij zich op de enige echte waarheid, die in hemzelf verscholen ligt.
Het derde deel van Het raadsel van de liefde is een beschrijving van het puur zinnelijke verlangen naar de ander. Manfred, een Duitse leraar, die samen met hem tennist, is het object. De manier waarop Aciman hier opwinding en verlangen beschrijft, is onnavolgbaar en beklijvend. Pure passie spat van de pagina’s en blijft nazinderen in je hoofd.
Daarna volgt een relaas van afstoting en aantrekking, waarbij Chloé met wie hij om de vier jaar een passionele seksuele relatie heeft die opflakkert en weer sterft, het onderwerp van zijn verlangen is.
Het laatste deel beschrijft zijn relatie met jonge schrijfster Heidi. De vele afspraakjes in hun cafeetje op Abingdon Square scheppen hoge verwachtingen. De hunkering laait torenhoog op, maar leidt uiteindelijk tot een vriendelijk, maar knagend afscheid: ‘Misschien is wat wij willen nog niet uitgevonden.’

Het boek lijkt op het eerste gezicht wanhoop uit te stralen, maar niets is minder waar. De mens droomt, verlangt, hunkert en soms wordt dit beloond, maar even vaak wordt hij bedrogen door zijn dromen. Ondertussen beleeft hij wel pijnlijk plezier aan de hunkering, het verlangen en alle taferelen die zich in zijn hoofd hebben afgespeeld. De fantasieën over de liefde winnen het hier van de realiteit van de liefde. Aciman neemt de lezer dankzij zijn zeer meeslepende stijl van begin tot einde mee in zijn hunkering, verlangen, schaamteloze lust De mens blijft eeuwig op zoek naar de liefde, nieuwe ontmoetingen leiden soms tot vreemde kronkels en verlangens: Aciman lijkt alle kwaliteiten te bezitten om deze soms pijnlijke en knagende emoties op een rake en juiste manier weer te geven.

Omslag Het raadsel van de liefde - Andre Aciman
Het raadsel van de liefde
Andre Aciman
Vertaling door: Nan Lenders
Oorspronkelijke titel: Enigma Variations
Verschenen bij: Ambo|Anthos
ISBN: 9789026339493
294 pagina's
Prijs: € 22,99

Meer van Kris Mattheeuws:

Recent

15 december 2017

Drakenbloed en hoestende koeien

Over 'Tijl' van Daniel Kehlmann
14 december 2017

Vergane Hollywoodglorie in de Maghreb

Over 'De oppermachtigen' van Hedi Kaddour
13 december 2017

Literatuur uit de provincie

Over 'Ergens op het eind' van Erik Nieuwenhuis
12 december 2017

Troosteloos zal het in Twente wezen

Over 'De heilige Rita' van Tommy Wieringa
11 december 2017

Niet alles hoeft begrepen om te zien hoe prachtig het is

Over 'Finisterre' van Eugenio Montale

Verwant