Tonia Marketaki

Ik zag een verbluffende film. Drie uur lang, maar ieder moment boeiend. Ioannis o viaios (John the Violent), uit 1973, van de Griekse regisseuse, scenariste en producente Tonia Marketaki (1942-1994). Opgeleid als Director Of Photography aan de filmschool van Parijs, omdat vrouwen daar toen nog niet tot de regieopleiding werden toegelaten.
Terug in Griekenland werkte ze van 1963 tot 1967 als filmcriticus. Daarna een korte film, gevangengezet door het kolonelsregime, vrijgelaten, naar het buitenland uitgeweken en in 1971 weer terug in eigen land. En dan maakt ze Ioannis o viaios. Wat een debuut! 

De film vertelt het op een ware gebeurtenis gebaseerde verhaal van de moord, midden in de nacht, op een jonge vrouw, die op straat in Athene wordt neergestoken door een onbekende dader. Het eerste uur gaat in op het onderzoek wie de vrouw was. Er worden getuigen gehoord. Hun getuigenissen helpen de politie niet verder. Het beeld ontstaat dat de vrouw het met de zeden niet zo nauw nam.

Het tweede uur gaat over de moordenaar Ioannis. Een knappe, charmante jongen met een gestoorde geest. Hij is trots op wat hij gedaan heeft, want hij was al heel lang van plan een keer een mooie vrouw te vermoorden. Hij praat er openlijk over. De pers hangt aan zijn lippen.
Het derde uur gaat over het proces. Een vijftal psychiaters verklaart eendrachtig dat de moordenaar schizofreen is en dus ziek/gek en niet toerekeningsvatbaar. Hij heeft het idee dat hij boven de wet staat. Hij gehoorzaamt zijn eigen wetten. Net zoals dictators? vraagt een van de rechters. Ja. Dus u beweert dat dictators gek zijn?

Ioannis wordt vrijgesproken. Hij verdwijnt niet in de gevangenis maar in een inrichting. 

Daarmee lijkt het of Tonia Marketaki aan de orde wilde stellen of de mens of de maatschappij verantwoordelijk is voor de monstruositeiten die worden aangericht. Maar ik denk dat het punt dat Marketaki wil maken iets anders is. De moordenaar is een man. De aanklager is een man. De advocaat is een man. De rechters zijn mannen. Op de perstribune zitten mannen. De jury bestaat uit mannen. Door de laatste twee uur van de film zou je (bijna) helemaal vergeten dat er ook nog om niets een onschuldige jonge vrouw is vermoord.
Volgend jaar viert de film zijn 50ste verjaardag. Een mooi moment om ’m opnieuw uit te brengen. Tot die tijd zal voor wie ‘m wil zien, zich moeten behelpen met de versie op YouTube.

 

 


Van Hans Heesen, filmhuisdirecteur, docent filmacademie Amsterdam, schrijver van Naar Zutphen en Een naderend begin van iets nieuws  (Uitgeverij IJzer), verschijnt maandelijks op deze plek een filmcolumn.

Om Literair Nederland draaiende te houden, zijn wij afhankelijk van vrijwillige bijdragen. U kunt ons steunen via de rode knop. Waarvoor onze hartelijke dank!

Meer van Hans Heesen: