De boeken van jeugdboekenschrijver Gerrit Barron, met hun herkenbare Surinaamse plekken, situaties en gesprekken over de ontwikkelingen in Suriname, zijn me altijd bijgebleven. Als ik denk aan de boeken die mij hebben geprikkeld om te lezen, te ontdekken en zelf op zoek te gaan naar verhalen, komen zijn werken direct bij me op. Of het nu gaat om Het geheim van de Goselar, een schip dat tijdens de Tweede Wereldoorlog in de Surinaamse rivier tot zinken werd gebracht, of om de spirituele wereld van de Inheemsen: de boeken van Barron hebben mij geïnspireerd om zelf te schrijven en op zoek te gaan naar de vele verhalen die Suriname rijk is.

De resultaten van het PISA 2025-onderzoek, gepubliceerd op 8 september 2026, laten zien dat de leesvaardigheid van Nederlandse 15-jarigen opnieuw is gedaald. Ook in Suriname neemt de ontlezing onder jongeren toe. Deze zorgwekkende ontwikkeling heeft verschillende oorzaken. Een van de belangrijkste is het beperkte aanbod van literatuur dat aansluit bij de leefwereld van Surinaamse kinderen en jongeren, waardoor zij niet worden gestimuleerd om te lezen. Daarnaast zijn er weinig activiteiten die hen stimuleren om te lezen.

Jaarlijks verschijnen er slechts enkele nieuwe kinderboeken van Surinaamse bodem. Dat heeft onder meer te maken met het gebrek aan subsidies voor schrijvers en het ontbreken van uitgeverijen die zich richten op de Surinaamse jeugdliteratuur. De uitgeverij van schrijver Ismene Krishnadath was jarenlang een van de weinige initiatieven op dit gebied. Enkele jaren geleden stopte zij ermee. Daardoor zijn kinderen en jongeren voor een groot deel aangewezen op boeken uit Nederland.

Op zichzelf is daar niets mis mee. Boeken bieden immers de mogelijkheid om andere werelden te ontdekken en kennis te maken met situaties die ver van je eigen leefomgeving afstaan. Maar hoe prikkel je jongeren in Suriname om te lezen met verhalen over winters, sneeuw en situaties die ze zich nauwelijks kunnen voorstellen, terwijl er zo weinig boeken zijn waarin ze hun eigen omgeving herkennen?

Als we jongeren willen stimuleren om te lezen, is het belangrijk dat we hun ook literatuur aanbieden waarin ze zichzelf en hun leefwereld terugzien. Denk aan boeken over de verschillende culturen van Suriname, herkenbare situaties, woonwijken en buurten, en Surinaamse kinderen die uitdagingen overwinnen. Dat hoeven niet altijd verhalen te zijn waarin kinderen draken verslaan of verre fantasiewerelden ontdekken. Ook verhalen die zich in hun eigen omgeving afspelen, kunnen hun verbeelding prikkelen en hun liefde voor lezen aanwakkeren.

In Suriname moeten we daarom meer inzetten op het benutten van onze eigen mogelijkheden. Dat kan bijvoorbeeld door bedrijven te betrekken bij het stimuleren van leesplezier onder jongeren en hen te vragen financiële middelen beschikbaar te stellen voor activiteiten. Een van de mogelijkheden is het ondersteunen van schrijvers bij het ontwikkelen en uitbrengen van nieuwe kinderboeken. Ook kunnen bedrijven bijdragen aan leesclubs, workshops, voorleesactiviteiten en literaire festivals.

Ik ben er geen voorstander van dat we voor de ontwikkeling van onze eigen jeugdliteratuur voortdurend onze hand moeten ophouden bij Nederland, waar ondersteuning soms ook gekoppeld is aan doelstellingen die voor Nederlandse organisaties van belang zijn. Als we de situatie in ons eigen land structureel willen verbeteren, moeten we ook bereid zijn om met onze eigen middelen te investeren in oplossingen.

Kevin Headley is documentairemaker en journalist. Vanuit Paramaribo schrijft hij over Surinaamse taal en literatuur. Zijn korte verhalen zijn gepubliceerd in Ware Tijd, Parbode, Papieren Helden.

Columns