16 januari 2017

Sprookjes van Grimm zonder woorden – Frank Flöthmann

Sprookjes hebben geen woorden nodig

Recensie door Teunis Bunt

De Bijbel, de Griekse en Romeinse mythen en sagen, en de sprookjes van Grimm en Andersen – dat zijn de verhalen die steeds weer opduiken. Blijkbaar hebben die zich zo verankerd in onze cultuur dat we er niet omheen kunnen of willen.

Al vroeg komen we ermee in aanraking. Van veel van deze verhalen zijn tekenfilms gemaakt en er zijn boekjes voor heel jonge kinderen die het verhaal op eenvoudige wijze vertellen. Omdat de kennis ervan breed verspreid is, kunnen we ook spelen met de inhoud en erop variëren. Hans Teeuwen maakte bijvoorbeeld in zijn eerste show een hutspot van allerlei Bijbelverhalen en er zijn talloze varianten van sprookjes, ook door auteurs die hun sporen in de literatuur hebben verdiend, zoals Louis Paul Boon en Rudy Kousbroek.

De tekenaar Frank Flöthmann is zich bewust is van de traditie. Zo hervertelde hij verhalen van Shakespeare, maar ook maakte hij een animatiefilm over het Kindeke Jezus. De enige woorden in dat filmpje vormen de zin in de inleiding: ‘Er zijn verhalen die zo groot zijn, dat ze geen woorden nodig hebben’.

Voor sprookjes geldt dat ook en van Flöthmann is nu  een sprookjesboek verschenen in een Nederlandse uitgave: Sprookjes van Grimm zonder woorden. De tekenaar heeft een uitgekiende manier van vertellen gevonden. De tekeningen zijn bijzonder strak. Elementen eruit doen denken aan pictogrammen. Daarbij gebruikt hij naast wit en zwart slechts twee kleuren: rood en groen. Het gebruik van deze complementaire kleuren, geeft helderheid. Het heeft ook iets hards: er is geen nuance. Maar ook dat past bij de vertellingen.

Het ‘lezen’ van de tekeningen vergt enige inspanning, maar de lezer wordt daar rijk voor beloond. Ten eerste is de manier van vertellen uitermate geestig. De keuze van de symbolen is zo verrassend, dat lach geregeld op de loer ligt. Als de prinses in ‘De kikkerkoning’ aan haar ouders vertelt dat ze met de bal gaat spelen, zien we in een beeldballonnetje een pictogram van een voetballer. De paardenstaart en het kroontje bij het poppetje maken duidelijk dat het om het meisje zelf gaat.

Verder is het steeds weer verbazend hoeveel informatie Flöthmann kwijt kan in enkele simpele beelden. De moeder van Roodkapje houdt een heel verhaal tegen het meisje als ze haar dochtertje op pad stuurt: niemand aanspreken, geen bloemen plukken, rechtstreeks naar oma. In drie heel simpele beeldballonnetjes maakt Flöthmann dat helder. Zijn verhalen duren dan ook meestal maar vier of zes bladzijden.

Sprookjes van Grimm zonder woorden laat zich niet lezen als een ander stripboek, doordat niet altijd de normale plaatjesvolgorde (regel voor regel) is aangehouden. Met pijltjes stuurt Flöthmann de lezer naar de volgende plaatjes. Zo kunnen we op één bladzijde kiezen voor zowel de route van de wolf als die van Roodkapje.

De sprookjes zijn van Grimm, maar Flöthmann gaat er vrij mee om. Aan het eind van Roodkapje leeft de wolf nog. Met een schortje voor bedient hij grootmoeder, Roodkapje en de jager, die genieten van een maaltijd. En als Hans en Grietje weer thuis zijn na hun avontuur bij de heks, smeden ze meteen snode plannen om hun ouders buiten spel te zetten.

Hoe langer je kijkt in Sprookjes van Grimm hoe meer het opvalt dat Flöthmann een geraffineerd tekenaar en verteller is. Met minimale middelen maakt hij de gemoedsgesteldheid van de personages duidelijk en altijd weer zijn er vondsten op detailniveau. De stiefzussen van Assepoester proberen het glazen muiltje. In het beeldballonnetje staan dan drie tekeningetjes: een voet, een schoen en daartussen het ‘groter-dan-teken’, >.

Sprookjes van Grimm zonder woorden is een heerlijk boek. Aan de ene kant conserveert Flöthmann de aloude verhalen, maar tegelijkertijd vernieuwt hij ze en zo houdt hij ze levend. Sommige verhalen zijn misschien wat minder bekend (‘Duimendik’, ‘Gelukkige Hans’, ‘Het dappere snijdertje’). Wie ze bij Flöthmann leest, zal de neiging hebben het oorspronkelijke verhaal op te zoeken, om te zien wat de verschillen zijn.

De sprookjes van Grimm zijn al oud, maar ze zijn nog zeker niet belegen. Flöthmann laat ons zien dat ze springlevend zijn en dat ze generaties lang meekunnen.

 

 

Sprookjes van Grimm zonder woorden
Frank Flöthmann
Verschenen bij: Wereldbibliotheek
ISBN: 9789028426726
88 pagina's
Prijs: € 19,99

Meer van Teunis Bunt:

22 september 2016

Hoe lang kun je demonen bedwingen?

Over 'Jheronimus Bosch' van Griffo
30 augustus 2016

Een vliegtuigspotter wordt vader

Over 'Graphic novel: Spotters' van Michiel van de Pol
17 juni 2016

Barbara Stok in het basispakket!

Over 'Toch een geluk' van Barbara Stok

Recent

26 juni 2017

Logboek van een ziener

Over 'Andalusisch logboek' van Stefan Brijs
23 juni 2017

Een disharmonisch tegengeluid

Over 'De wolkenmuzikant' van Ali Bader
22 juni 2017

Een lekker tussendoortje

Over 'De spionne' van Jean Echenoz
21 juni 2017

Van een fascinerende wispelturigheid

Over 'J.B.W.P.Het leven van Johan Polak' van Koen Hilberdink
20 juni 2017

Een mens van vlees en bloed

Over 'Chelsea Girls' van Eileen Myles

Verwant