29 juli 2013

Roman met cocaïne – M. Agejev

Empathie voor een nare jongen

Recensie door Olivier Rieter

Roman met cocaïne van M. Agejev is een indringend verhaal over een onaangename jongen uit Moskou.  Deze Vadim is in het boek achtereenvolgens middelbare scholier en student. De auteur weet overtuigend een cynisch personage neer te zetten, een jongen die niets geeft om de gevoelens van anderen. Hij is koud en berekenend ten opzichte van de meisjes met wie hij vrijt. Vooral echter zijn houding tegenover zijn moeder is ontluisterend. Hij schaamt zich voor haar, omdat hij haar oud vindt en ziet haar alleen als iemand die hem geld kan geven.

De cocaïne uit de titel speelt vooral in het tweede deel van het boek een rol als Vadim geconfronteerd wordt met het effect van zijn verslaving. Het is een hels beeld, dat potentiële cocaïnegebruikers effectief afschrikt. Vadim stelt het volgende vast: ´zodra die invloed vervlogen was, ontstond het afgrijzen: ik begon mezelf te zien zoals ik onder invloed van het verdovende middel was geweest. En dan kwamen de verschrikkelijke uren. Het lichaam viel zwaar terug in de razende wanhoop van een onuitsprekelijke neerslachtigheid.´ (p. 190)

Het verhaal speelt aan de vooravond van de Russische revolutie, deels ten tijde van de Eerste Wereldoorlog. Vadim beschrijft hoe het nationalisme hem grijpt als hij het over de tegenstander, de Duitsers, heeft. ´Ik beledigde hen niet omdat ik ze haatte, maar alleen omdat mijn scheldwoorden en beledigingen dat aangename gevoel van diepe verbondenheid met de menigte om me heen slechts sterker benadrukten.´ (p. 51) De hersenloosheid van nationalisme komt in een dergelijke passage goed uit de verf.

Toch is dit geen uitgesproken politiek boek. Het is vooral een geslaagde psychologische beschrijving van een jongen met te weinig gevoel, van wie je toch vermoedt dat er meer achter hem steekt. Het is dat vermoeden dat je door doet lezen. De auteur slaagt erin om empathie op te wekken voor de nare jongen die Vadim lijkt te zijn. Vooral het deel van het boek waarin hij echt valt voor een vrouw, de getrouwde Sonja, toont dat Vadim niet alleen slecht is en daadwerkelijk liefde voor een ander kan voelen. Toch vermoed je al wel dat het  geluk niet lang kan duren. Daar is het het boek niet naar.

Roman met cocaïne gaat mede over idealisme dat Vadim niet kent, maar zijn begaafde klasgenoot Boerkevitz wel: ´Boerkevitz [hoorde] juist tot het soort mensen dat, vanwege hun ideaal, zowel humor als cynisme veroordeelt -de humor omdat ze er cynisme in zien – en het cynisme omdat ze er geen humor in vinden. ´ (p. 141) Later in het boek blijkt dat de idealistische Boerkevitz geen haar beter is dan de cynicus Vadim. Misschien is hij nog wel slechter, is een van de boodschappen die de auteur weet over te brengen.

Dit boek heeft een opvallende route naar publicatie afgelegd. Het verscheen voor het eerst in het Russisch in 1934 en werd in de jaren tachtig in het Frans vertaald. De huidige vertaling naar het Nederlands van Louise Becht geschiedde uit het Frans. De stijl van de auteur is, ook na deze dubbele vertaalroute, sterk. Deze auteur, M. Agejev, is een mysterieuze figuur, die verder niets lijkt te hebben gepubliceerd. Zijn werkelijke naam was Mark Levi. Hij overleed in 1973 in wat nu Armenië is.

Roman met cocaïne biedt, naast een mooie stijl en psychologische gelaagdheid, inzicht in het Russische schoolsysteem van weleer. In de klas van Vadim vormen de jongens met de hoogste cijfers de populaire voorhoede, wat afwijkt van een standaardklas van een lyceum in het hedendaagse Nederland. Wat echter vooral blijft hangen na het lezen van dit boek is de uitzichtloosheid van het bestaan van een tot waanzin vervallen verslaafde.


Roman met cocaïne
Auteur:
M. Agejev,
Vertaald door: Louise Becht
Verschenen bij: Uitgeverij Van Gennep
Prijs: € 18,90

Roman met cocaïne
M. Agejev
ISBN: 9789461641564

Meer van Olivier Rieter:

24 mei 2017

Het extreemrechtse drama

Over 'Ik had me de wereld anders voorgesteld' van Anil Ramdas
13 april 2017

Kijkje in de psyche van een autist

Over 'Pauwl' van Erik Jan Harmens
24 januari 2017

Eendimensionaal verhaal in fraaie beelden

Over 'De man van nu' van Hanco Kolk, Kim Duchateau

Recent

17 augustus 2017

Gedichten die op afstand blijven maar ook weten te ontroeren

Over 'De wereld onleesbaar' van Jeroen van Kan
11 augustus 2017

Zorgenkind of zondagskind

Over 'Herinneringen in aluminiumfolie' van Jamal Ouariachi
9 augustus 2017

Wachten op Godot aan de Moldau

Over 'Een afgedane zaak' van Patrik Ouredník
7 augustus 2017

Een kanjer

Over 'De tandeloze tijd 6 : Kwaadschiks' van A.F.Th. van der Heijden
4 augustus 2017

Wondranden

Over 'Een tuin in de winter' van Anna Enquist

Verwant

29 juli 2013

Orde op zee

Over 'Het lichtschip' van M. Agejev