16 mei 2009

Zwaluwtuin – Rena Potok

Een roman als een fotoalbum

Door Marjolein Paalvast

Doe-het-zelfschrijfboeken die de laatste jaren de Nederlandse boekenmarkt overspoelen, vertellen in feite steeds hetzelfde: het schrijven van een goede roman is gebaseerd op techniek, talent en toeval. Techniek kun je leren: het schetsen van een overtuigende sfeer, het neerzetten van een heldere dialoog, het uitwerken van geloofwaardige personages. Talent kun je ontwikkelen: door veelvuldig werk van anderen te lezen en zelf veel te oefenen, kun je goed leren schrijven. Toeval is de ongrijpbare factor van het drietal: voor het schrijven van een echt goede roman moet je een beetje geluk hebben. Zwaluwtuin, een debuut van Rena Potok, laat mij na lezing achter met een onbestemd gevoel, het ontbreekt de roman ergens aan. Maar wat?

Zwaluwtuin presenteert zichzelf als ‘een meeslepende familiegeschiedenis over drie generaties vrouwen’. Scharnierstuk in deze geschiedenis is de Amerikaanse Hanna, een zeventienjarige puber wanneer we haar voor het eerst leren kennen in de zomer van 1970, in een zomerhuisje bij Boston, een vrouw van tegen de vijftig wanneer we haar, zo’n dertig jaar later en onder de rook van 11 september, in datzelfde zomerhuisje weer achterlaten. Potok schetst op geloofwaardige wijze hoe Hanna’s leven zich ontwikkelt  van volledig open in haar jeugd, met alle mogelijkheden die daarbij horen, tot een vastliggend bestaan wanneer ze de vijftig nadert.

Gedurende het merendeel van het verhaal kijk je als lezer mee over de schouder Hanna je ziet de moeizame relatie met haar moeder Gert, haar verblijf in een Israëlische kibboets, de langzaam opbloeiende band met dochter Eva en diens kinderen. Soms krijg je een inkijkje via Hanna’s stiefvader Claudio, haar jeugdvriendin Olivia, of via Gert of Eva. Al deze puzzelstukjes samen leveren een duidelijk beeld op van hoe sterk het verleden van een familie verbonden kan zijn met het verleden van een land en hoe het willen vergeten van dat verleden kan leiden tot onbegrip en scheuren in de familiebanden.

Als geheel doet Zwaluwtuin te fragmentarisch aan. Het boek leest als een fotoalbum – je kijkt als lezer mee met plukjes verhaal die, behalve chronologisch, vaak weinig met elkaar verbonden zijn. Die fragmentarische indruk wordt versterkt doordat Potok haar spanningsbogen opvallend kort houdt. Vragen die bij de lezer opkomen worden veelal binnen enkele pagina’s beantwoord, waardoor de aandacht van die lezer slechts in beperkte mate nodig lijkt. De enige spanningsboog die wel langer doorloopt, de vraag naar het verleden van Hanna’s moeder Gert, heeft een te voorspelbare uitkomst om de verwachtingen van de lezer waar te kunnen maken.

Hoewel Potok onvoldoende de tijd neemt om spanning op te bouwen, zet ze wel pakkende sfeerschetsen neer: ‘De stad was bezaaid met notenkraampjes. Weggestopt in de nissen van gebouwen, onder de trappen die een lager gelegen straat verbonden met een hoger gelegen, in nauwe steegjes waar alleen voetgangers of fietsers door konden. Twee scheppen in een kleine bruinpapieren zak die de handen warmde.’ Wat ik op den duur echter mis bij deze sfeertekeningen is een originele, oorspronkelijke woordkeus. Qua inhoud werken ze goed, maar qua formulering doen ze wat clichématig aan.

Potoks debuut is zeker niet slecht, maar mist overtuigingskracht. Noch de verhaallijn, noch de plot, noch de formulering stelt de lezer voor verrassingen, waardoor de roman er niet in slaagt je als lezer mee te slepen. Jan Brokken, auteur, journalist en schrijfdocent, schrijft in De wil en de weg, over het schrijven van romans en verhalen (2006): ‘In het schrijven is alles toegestaan, op voorwaarde dat het een verrassend resultaat oplevert.’ En dat is precies waar het Zwaluwtuin aan ontbreekt.

 

 

Zwaluwtuin
Rena Potok
een meeslepende familiegeschiedenis over drie generaties vrouwen
Verschenen bij: Uitgeverij BZZTôH
ISBN: 9789045309378
383 pagina's
Prijs: € 0,00

Meer van :

20 oktober 2017

Soepel een licht vallende poëzie

Over 'Wax Hollandais' van Abdelkader Benali
18 oktober 2017

‘Een luchtig sprookje’

Over 'Waterscheerling' van Rascha Peper
17 oktober 2017

Van poldercrimineel tot godfather in Frankrijk

Over 'Ondijk/Punt' van Barry Smit

Recent

16 oktober 2017

Nooit meer los van Indië

Over 'De Tanimbar-legende' van Aya Zikken
13 oktober 2017

Leven zonder moeder

Over 'Het intieme vreemde' van Jente Jong
12 oktober 2017

Een antikrimi

Over 'De rechter en zijn beul' van Friedrich Dürrenmatt
11 oktober 2017

De stijl tekent de man

Over 'Mijn grote appartement' van Christian Oster
10 oktober 2017

Eindeloos gepieker

Over 'Parttime astronaut' van Renée van Marissing

Verwant