Yiyun Li – Verschoppelingen

Ten tijde van het communisme

Recensie door Marjolein Paalvast

Als kind had ik een sleutelhanger in de vorm van een diamant. Urenlang kon ik me daarmee vermaken: afhankelijk van hoe je door het geslepen glas heen keek, veranderde de wereld die aan de andere kant lag van kleur, vorm of mijn favoriet van onder- en bovenkant. De truc was om de diamant steeds slechts een fractie van een slag te draaien het voorwerp dat je bekeek bleef hetzelfde, maar door de lichte verandering van waarneming zag het er ineens totaal anders uit.

Verschoppelingen, een debuutroman van de Chinese schrijfster Yiyun Li, laat zijn lezer door zo’n diamant kijken naar het China ten tijde van het communisme. Ik ontwaak op 21 maart 1979 in het huis van leraar Gu en zijn vrouw. “Op een paar passen van zijn huis zag leraar Gu een groot wit papier met een enorme rode boodschap erop dat op de muur van de rij huizen was geplakt, en hij wist dat de dood van zijn dochter daarop werd aangekondigd.” Elf pagina’s later zie ik datzelfde papier weer terug: “Aan het eind van de straat zag Tung een pas opgehangen aanplakbiljet, waarvan de onderste punten al losraakten door de wind. Hij vond een wrakke stoel die voor een erf stond, sleepte die naar het biljet en klom erop, maar zelfs als hij op de stoel op zijn tenen stond was hij nog niet groot genoeg om bij de onderkant van het biljet te kunnen.”

De executie van contrarevolutionaire Gu Shan, dochter van Gu en zijn vrouw, houdt de industriestad Modderrivier op die bewuste dag in maart in haar greep. Door het perspectief steeds naar een ander karakter te verschuiven, toont Li hoe de levens van verschillende bewoners van Modderrivier met deze executie verbonden zijn. Van lagereschoolleerling Tung, die met zijn school verplicht is de openbare terechtstelling bij te wonen, via het misvormde meisje Nini, dat zich voedt met de meellijm achter op de aanplakbiljetten over de executie, tot de negentienjarige Bashi, die zijn honger naar kennis over de vrouwelijke anatomie probeert te stillen met het lichaam van de ter dood gebrachte revolutionaire.

De overgangen van het ene naar het andere personage verlopen soepel, als een goed geolied raderwerk. De lezer ziet de camera als het ware glijden van de ene naar de andere bewoner. In het eerste deel van Verschoppelingen levert dit een haast magisch effect op: we zien de executie van Gu Shan door ieders ogen behalve door die van haarzelf. Door het consequent ontbreken van juist haar perspectief ontstaat een soort centrifugale kracht de levensverhalen van de andere bewoners zijn de facetten van de diamant waardoor we steeds een ander stukje van de op handen zijnde executie zien.
Precies die middelpuntvliedende kracht die het eerste deel van de roman in een ijzeren greep houdt, ontbreekt helaas in het tweede deel. Hoewel hier zeker genoeg andere zaken de moeite waard zijn ? ik noem het inkijkje in een totaal andere cultuur en tijd en de wijze waarop Li eerder registreert dan beschrijft ? mis je als lezer een rode draad waaromheen de personages in Modderrivier gegroepeerd zijn. De verschillende verhaallijnen lijken een eigen leven te gaan leiden, zonder een duidelijke, centrale spanningsboog. Als lezer raak je hierdoor een beetje verloren, alsof een kind ineens niet meer bij de hand gehouden wordt.

Hoewel de verhaallijn in het middenstuk van de roman veel te wensen overlaat, biedt het boek als fictief tijdsdocument ons de kans om een blik te werpen op de vaak onmenselijke leefomstandigheden in het communistische China van de jaren zeventig. Li registreert zonder te oordelen, hierdoor blijven Tung, Nini en Bashi menselijk en toegankelijk waar hun gedrag en keuzes anders grote vraagtekens zouden oproepen.

 

Omslag Verschoppelingen - Yiyun Li
Verschoppelingen
Yiyun Li
Verschenen bij: Atlas Contact
ISBN: 9789045014500
399 pagina's
Prijs: € 0,00

steun-ons

Jaarlijks publiceert Literair Nederland ruim vierhonderd boekrecensies en literaire berichten mede dankzij donaties van lezers. Uw hulp om boekrecensies, interviews, columns en essays in de toekomst te laten verschijnen is nodig. Klik voor een bijdrage. Onze dank is groot!

Recent

25 januari 2021

Het dubbele gezicht van de eenvoud

Over 'Alles is hier nog' van Marc Tritsmans
22 januari 2021

Zet het even op de mail!

Over 'De druppel' van Frederik Baas
20 januari 2021

Ambitieuze roman maar als Grote Nederlandse Roman niet overtuigend

Over 'De lange adem' van Martijn Knol
19 januari 2021

Hoeders van El Hacho

Over 'Het hellen van een leven' van Luis Carrasco
18 januari 2021

Dit boek hangt van ontmoetingen aan elkaar met een reden

Over 'Hässelby. Het demonteren is begonnen' van Johan Harstad