Wide Vercnocke – Drieman, (graphic novel)

Grootvader was een fascist

Recensie door Olivier Rieter

De Vlaamse jurist en dichter Ferdinand Vercnocke (1906-1989) publiceerde ooit het gedicht ‘Aan Adolf Hitler’ dat als volgt begint: ‘Kunstenaar-staatsman, ziener, man der daad, / veldheer en held, mensch méér dan mensch, / stichter van een Rijk, dat op het puin / groeit van een wereld, en tot wereld wordt, / denk om mijn volk, dat uw hartstochtelijken wil / doorstond in vuur en bloed, ’t manhaftig bloed / van ’t Noorden, dat een ander volk, ùw volk / doorstroomt, en beider aangezicht, nabij verwant, / bootst tot een gelijkenis, verscheiden, maar / één stam ontsproten.’

Een erg sympathieke man moet deze dichter niet zijn geweest. Hij collaboreerde in de oorlog met de nazi’s en was een voorvechter van (Vlaams) nationalisme. Na de Oorlog zat hij jaren vast. Zijn kleinzoon Wide Vercnocke (1985) maakte een graphic novel Drieman, over zijn grootvader. Het is geen biografie van zijn opa, geen schets van de jaren dertig en veertig, geen geschiedschrijving, geen analyse van de literaire waarde van het werk van de dichter, maar een verslag van de doorwerking van bloedbanden in latere generaties. Het personage van de kleinzoon, een afschaduwing van Wide Vercnocke, vermengt in beeld met zijn vader en grootvader: tezamen zijn ze Drieman. Vercnocke laat zien hoe pijnlijk het is door bloed verbonden te zijn met een fascist. Door belang te hechten aan zoiets als ‘bloed’ of genen, toont hij een verwantschap met (de denkbeelden van) zijn grootvader. Tegen wil en dank.

Groepsidentiteit

Waar de grootvader hechtte aan groepsidentiteit, aan het heil van het Vlaamse en Germaanse volk, is voor het hoofdpersonage in de strip het zoeken naar de familiaire identiteit overheersend. Identiteit is een glibberig begrip, dat het rechts-populistische vocabulaire is binnen geglibberd. An sich is identiteit niet ideologisch geladen, maar de draai die opa Vercnocke eraan gaf was dat natuurlijk wel. Dat de kleinzoon zich gedwongen voelt in dezelfde termen van bloedverbondenheid te denken is pijnlijk en is het sterkste, meest literaire aspect van deze grafische vertelling.

Hier en daar is er sprake van effectbejag, bijvoorbeeld als het hoofdpersonage een soort hologram van zijn voorvader confronteert met de holocaust. Dat voelt obligaat aan. Om zo’n passage werkelijk effect te laten hebben, had het verhaal gelaagder moeten zijn, had de mens Ferdinand Vercnocke meer uitgewerkt moeten worden. Nu is de man inderdaad niet meer dan een hologram. De emotionele verwarring van het hoofdpersonage komt echter wel goed uit de verf, waaraan ook het tekenwerk bijdraagt. Het gaat om bewust onvolmaakte tekeningen die passen in de traditie van de kunstrip, die wil ontregelen en niet behagen.

Pijnlijk en rauw

Drieman doet denken aan Maus van Art Spiegelman. Hoewel Drieman een echte vergelijking met dit meesterwerk over de Holocaust niet kan doorstaan, maar dat is geen schande. Deze graphic novel voegt zeker iets toe aan de herinneringsliteratuur, omdat in dit geval niet de vervolgde, maar de vervolger wordt getoond en ook hoe men twee generaties later nog door de vervolger uit de eigen familie vervolgd kan worden.

Waar Spiegelman in Maus de herinnering aan de tragiek van zijn ouders uitwerkte in stripvorm en zo indirect ook zijn eigen tragiek, werkt Wide Vercnocke vooral zijn eigen tragiek uit. De grootvader-dichter was zo fout dat het niet mogelijk lijkt ook deze laatste tragiek aan hem toe te schrijven. Drieman is pijnlijk en rauw, maar niet primair ontroerend. Maus is rauwe ongeneeslijke intergenerationele pijn die de lezer aanvliegt en dagenlang uit het veld slaat. Met het materiaal dat vader Vercnocke aan zijn zoon toont over de opa, een foto-album over een door zijn opa laatste nazireis (waarover de vader zegt: ‘dit is informatie die ge met niemand moogt delen’) was zoiets niet mogelijk. De omzetting van dit familieverhaal in een graphic novel is een knappe poging om identitaire verwarring in beeld te brengen.

 

Omslag Drieman, (graphic novel) - Wide Vercnocke
Drieman, (graphic novel)
Wide Vercnocke
Verschenen bij: Bries Publishing
ISBN: 9789461740328
Prijs: € 27,00

Meer van Olivier Rieter:

Recent

29 september 2020

De noodzaak om het waas van leugens te verjagen

Over 'Aantekeningen over André Gide' van Martin du Gard
28 september 2020

Fraai beschreven schoolgeluk

Over 'De gelukkigste klas' van Jack de Boer
24 september 2020

Verlangen naar verandering

Over 'Jouw zwaartekracht mijn veer' van Tom Van de Voorde
22 september 2020

De vreemdeling in huis

Over 'De vader van Artenio' van Frida Vogels
21 september 2020

Uitzicht op een huis met tuin

Over 'Lentetuin' van Tomoka Shibasaki