Victor Meijer – Penisnijd

Als jurken konden dansen

Recensie door Jeroen van Wijk

Het is avond in de stad. Door de ramen van de bovenste verdieping van een appartement schemert zacht licht. We bevinden ons op een feest waar men niet schuwt om in het openbaar te zoenen en te vrijen in een omgeving die doet denken aan een huisfeest ergens eind jaren zeventig. We zitten in Penisnijd, de nieuwe graphic novel van Victor Meijer.

‘Zo nu en dan… Zo nu en dan denk ik aan de feestjes die mijn moeder graag gaf.’ Vanaf de eerste regels volgen we het perspectief van een jonge tiener die aandachtig de sfeer van zijn moeders feesten observeert. Het verhaal speelt zich af in de verleden tijd en is een terugblik op het leven van de jonge tiener. In de onbezonnen stemming van de nacht voelt hij de vrijheid zich te kleden in zijn moeders kleren: een jurk, een breedgerande hoed en een zondagse waaier.

Schrijver en tekenaar Victor Meijer, bekend van onder andere de graphic novel Hondsdol en zijn portretten van Hendrik Groen, schrijft in zijn nieuwe werk Penisnijd over een jongen die zich van binnen een vrouw voelt en zich ook zo wil uiten. Het verhaal leest vlot, is op poëtische wijze geschreven en zet je verbeelding aan het werk met zinnen als: ‘Soms leek het huis wel een broeierige treincoupé die de dicht op elkaar gepropte gasten van de avond naar de ochtend bracht.’

Waar de waaier wappert

Hoewel de mensen om hem heen zijn vrouwelijke schoonheid beamen, vertelt de hoofdpersoon dat hij dit gevoel indertijd niet zo goed kon verklaren: ‘Ik schreef dat toe aan mijn geweldige acteertalent.’ (…) ‘Ik kon het natuurlijk niet zo onder woorden brengen, maar ik voelde me vrijer in haar jurk en achter haar zondagse waaier, alsof ik me de illusie van een avontuurlijk en bruisend leven toewuifde.’ Waar een graphic novel meestal werkt met tekstballonnen, maakt Penisnijd gebruik van een prentenboek-achtig format. In dit format staat de tekst op de linker pagina geschreven en zien we bijbehorende illustraties aan de rechterkant. De betekenis van een zin zoals: ‘avontuurlijk en bruisend leven toewuifde’ wordt visueel verwezenlijkt door een tekening van een jongen die zelfverzekerd met ogen dicht de zondagse waaier elegant laat wapperen. Vol trots en vreugde paradeert hij langs de feestgangers die juichen en feesten: ‘Ik waande me een vrouw, tot ver na middernacht. Ook op die bewuste avond…’

Denk na!

Het gaat echter mis wanneer de jonge tiener aan het einde van de avond alleen overblijft met de laatste gast. Hij wordt door haar geconfronteerd met de vraag of hij een jongen of een meisje is, en of hij dat kan bewijzen door zijn jurk op te tillen. Na deze traumatische ervaring verkleedt hij zich niet meer als vrouw. Penisnijd eindigt dan ook met de pijnlijke realisatie dat de hoofdpersoon het verdriet van toen nog steeds met zich meedraagt. Het boek laat de lezer achter met een gevoel van onrechtvaardigheid. Een gevoel dat roept om overpeinzingen over genderconstructies (1). Waarom moeten mensen zich conformeren aan geslachtsgeforceerde kledingkenmerken? Mag alleen een vrouw zich als vrouw kleden of mogen mannen dat ook? En hoe zit het dan met mensen die intersekse of genderloos zijn? De onschuld en het geluk van de jonge tiener die zich comfortabel voelt in vrouwenkleren toont de positieve houding van een samenleving waar we elkaars verschillen en voorkeuren accepteren. Het conflict en verdriet over deze verschillen ontstaat pas wanneer verbitterde meningen, zoals die in Penisnijd voorkomen, deviaties van gevestigde en traditionele constructies niet kunnen of durven te accepteren.

In groentinten getekend illustreert Penisnijd hoe de veiligheid en vrijheid van een kind die zijn genderidentiteit aan het ontdekken is, in een fractie van een moment kunnen worden ontnomen. Hoe één nare ervaring voor jaren pijn en twijfel kan veroorzaken. Het verhaal is goed geschreven en getekend. Daarnaast kaart het een belangrijk en relevant onderwerp aan, namelijk de negatieve gevolgen van het forceren van genderconstructies, met name als het kinderen betreft. Een minpunt van Penisnijd is dat het verhaal erg kort is. Het voelt meer als een introductiehoofdstuk dan als een op zichzelf staande graphic novel. Als lezer wil je graag meer weten over de hoofdpersoon en hoe deze reflecteert op het geleden trauma. Desondanks is de kwaliteit van de graphic novel hoog en zijn de pagina’s rijkelijk gevuld met details en emotie, waardoor de lezer na het lezen nogmaals door het boek kan bladeren om te genieten van Victor Meijers betekenisvolle illustraties.

 

 


1: Het woord ‘genderconstructies’ wordt gebruikt om de maatschappelijke constructies omtrent de betekenis van ‘gender’ aan te duiden. Iemands gender is namelijk niet hetzelfde als iemands geslacht. Het geslacht (man, vrouw of intersekse (2) is een biologische uitdrukking van iemands lichaam, terwijl gender de gevoelsmatige uitdrukking van iemands persoonlijkheid is. Zo kan iemand een mannelijk lichaam hebben, maar zich niet comfortabel voelen met de maatschappelijke concepten die bepalen wat voor eigenschappen iemand tot een ‘man’ maken.
2: Hoewel mensen vaak denken dat geslacht een binair gegeven is (man of vrouw) strookt dit idee niet met de biologische werkelijkheid. Zo schat het Sociaal en Cultureel Planbureau dat 1 op de 200 mensen een intersekse conditie heeft. Dat wil zeggen dat een persoon zowel mannelijk als vrouwelijke geslachtskenmerken kan hebben. Zo kunnen intersekse personen wel de volgroeide geslachtskenmerken van één sekse hebben, maar hebben ze tegelijkertijd ook een mix van vrouwelijke en mannelijke hormonen, chromosomen of genen. Een ander voorbeeld is wanneer een persoon een niet volgroeide penis én een vagina-ingang of baarmoeder heeft. Het hebben van een intersekse lichaam veroorzaakt geen pijn en is niet ongezond of iets dat moet worden genezen. Helaas is het ‘genezen’ van intersekse mensen een onnodige medische handeling die tot de dag van vandaag nog steeds door artsen kan worden uitgevoerd.
Omslag Penisnijd - Victor Meijer
Penisnijd
Victor Meijer
Verschenen bij: Oogachtend
ISBN: 9789492672568
64 pagina's
Prijs: € 26,95

Meer van Jeroen van Wijk:

Recent

5 december 2022

Het belang van de glimlach

Over 'Glimlach' van Sarah Ruhl
2 december 2022

Verdomme...!

Over 'De schaduw van een vriend' van Maarten Asscher
30 november 2022

Levensveranderende zomer

Over 'Dat soort vrienden' van Meg Rosoff
29 november 2022

Thuis in het ongemakkelijke verleden – Armando’s Berlijnse stukken gebundeld

Over 'Uit Berlijn - Machthebbers - Krijgsgewoel, Gedachten en notities' van Armando
28 november 2022

Liefde en standsverschillen in Nederlands-Indië rond de vorige eeuwwisseling

Over 'Engel en kinnari' van Dido Michielsen