Tsead Bruinja – Ik ga het donker maken in de bossen van

Samengaan van engagement en persoonlijke ervaringen

Recensie door Mathijs van den Berg

Ik ga het donker maken in de bossen van is de dertiende bundel van Tsead Bruinja maar de eerste die verschijnt bij uitgeverij Querido en tevens zijn eerste bundel sinds hij verkozen is tot Dichter des Vaderlands begin dit jaar. Gedichten die hij in deze hoedanigheid schreef zijn tevens in deze bundel opgenomen. Merkwaardig genoeg zijn de bladzijden niet genummerd en ontbreekt er een inhoudsopgave. Er is ook geen verantwoording achter in de bundel opgenomen, zodat je niet kunt achterhalen welke gedichten Bruinja in opdracht schreef. De gedichten worden opzettelijk als gelijkwaardig gepresenteerd.

Geëngageerde dichter

Bruinja profileert zich in deze bundel als een geëngageerd dichter. Voor sommige dichters en critici is dit vloeken in de kerk. De verkiezing tot Dichter des Vaderlands lijkt deze kant van hem als dichter volledig te hebben losgemaakt. In het vijf pagina’s tellende openingsgedicht schetst hij een caleidoscopisch tijdsbeeld: aan de ene kant zijn we ‘rijker en veiliger dan ooit’, maar ‘wij mogen niet sterven want wij zijn klanten/er is behoefte aan ons’. Het gedicht is een duidelijk politiek statement: ‘ik ben een onderdeel van een belegging/een gezicht in een portefeuille’. Als wij doorgaan met alleen maar in geld denken ten koste van ‘drs. Illegaal’ en de natuur, dan gaat het mis: ‘wij bouwen aan een plafond/terwijl we aan een uitzicht zouden moeten werken’ staat er herhaaldelijk. ‘wij hebben het misschien gehaald/maar onze kinderen nog niet’.

Zonder sentiment

Behalve geëngageerd is de bundel ook heel persoonlijk. Algemene observaties worden vaak gekoppeld aan persoonlijke ervaringen, waardoor de gedichten menselijker en inleefbaar worden. Daarbij is alles geschikt als poëziestof. Zo gaat een gedicht over een scheiding plotseling over zijn eigen scheiding, waardoor het een grotere lading krijgt. De toon is opmerkelijk zakelijk, waardoor het gedicht een nog grotere impact heeft: ‘mijn vrouw en ik tekenden gisteren de akten van berusting/waarin staat dat onze echtscheiding is uitgesproken/en dat we afstand doen van alle rechtsmiddelen’. Bruinja is geen sentimenteel dichter. Soms uit het persoonlijke zich in anekdotes: ‘en ik pas me aan/aan hun smaak/zodat mensen er hebberig van raken/en mijn teksten willen/dat loopt vaak rampzalig af/zoals toen met mijn renault/omgekieperd vanaf zijn vaste standplaats/bij ons voor het huis/in de vaart.’ De achteloosheid waarmee hij zijn regels opschrijft maken zijn gedichten sterk.

Ook met humor bereikt Bruinja een optimaal effect. Deze heeft vaak een absurdistische inslag: ‘ik legde een paar eieren voor de televisie/ en probeerde verschillende programma’s op ze uit/maar de eieren applaudisseerden niet’. Even later staat er: ’ik zette een koekenpan/dreigend naast het mandje met eieren/draaide de volumeknop open bij een nieuw recept van jamie oliver/[…]/maar nog steeds reageerden de eieren niet’. Totdat aan het eind van het gedicht de toon opeens ernstig wordt. Slechts een enkele keer slaat hij de plank mis, zoals met de melige verwijzing naar Mark Rutte in ‘mark my words’.

Experimentele dichtvorm

De vorm is volledig vrij: regels en strofen van verschillende lengtes, weinig interpunctie, geen hoofdletters en gebruik van spreektaal. Bruinja houdt van het experiment. Soms bestaat een gedicht geheel uit plaatsbepalingen, een andere keer staan er enkel zelfstandige naamwoorden. In het gedicht ‘herfstvizier’ worden de woorden met tabs gescheiden, vetter en groter afgedrukt en zelfs doorgestreept (terwijl je ze ondertussen wel leest). Zo valt er heel wat te beleven, maar zoals vaak met experimenten vraag je je soms ook af wat je ermee moet. Dat geldt ook voor de opgenomen stripgedichten. Heel geslaagd is weer de tekst ‘Wacht met Henk zeggen als He-Herman zich aan u voorstelt’ vol readymades, waarin vorm en inhoud door de herhaling samenvallen. Van wisselende kwaliteit zijn de Friese gedichten waarmee de bundel afsluit, waar de Nederlandse vertaling als ondertiteling aan is toegevoegd. De stijl is vrij kaal, af en toe is de toon lyrisch, zoals in onderstaand gedicht, een van de weinige korte gedichten:

retourenvelop

‘alle banken in het park nat
het huis de vijand
bomen regenen na

je kijkt naar de zwemmer in de stadsgracht
naar haar armen in de golven en het asfalt
begint te bewegen
traag te stromen

lava waar je in wilt duiken donkerte
waar je niet uit terug hoeft te komen

stapeltje rode regenjas
zomerkleren sportschoenen
koptelefoon.’

De meest afwijkende gedichten vormen de cyclus waarnaar de bundel is vernoemd. In een interview vertelde Bruinja dat deze over de Schotse dichter Alexander Hutchison (1943-2015) gaan, met wie hij zich verwant voelt. Hij heeft ook een gedicht van hem met vertaling opgenomen. In ‘ik ga het donker maken in de bossen van’ wordt ‘de oude man’ als een bos voorgesteld. Het zijn gedichten vol mystieke verwijzingen: ‘als deze wereld onderdeel is van iets wat één is/dan is dat één een één waaraan iets mist’, maar ‘niets ontsnapt uit iets wat één is’ wordt als een mantra in de volgende gedichten herhaald.

Ik ga het donker maken in de bossen van is een bundel met sterke gedichten, al zijn er ook gedichten die in vaagheid blijven steken door de talloze -onduidelijke- verwijzingen en het voortdurend wisselende perspectief. Meer context was dan prettig geweest, zeker voor de in opdracht geschreven gedichten, waarvan de actualiteit alweer uit het geheugen is verdwenen. Een andere keer is zo’n gedicht weer te concreet, te pamflettistisch. Het blijft een lastig genre, waar de dichter zich de komende twee jaar nog meer in kan bekwamen.

 

Omslag Ik ga het donker maken in de bossen van - Tsead Bruinja
Ik ga het donker maken in de bossen van
Tsead Bruinja
Verschenen bij: Querido
ISBN: 9789021418629
92 pagina's
Prijs: € 18,99

steun-ons

Jaarlijks publiceert Literair Nederland ruim vierhonderd boekrecensies en literaire berichten mede dankzij donaties van lezers. U  hulp om boekrecensies, interviews, columns en essays in de toekomst te laten verschijnen is nodig. Klik voor een bijdrage.  Onze dank is groot!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *





 

Meer van Mathijs van den Berg:

Recent

19 september 2019

'Weg met de boeven en dieven aan de macht'

Over 'De toekomst die nooit kwam' van Marc Jansen
18 september 2019

Een spannende avonturenroman

Over 'De Dolfijn' van Mark Haddon
17 september 2019

De natuur in verweer

Over 'De grote angst in de bergen' van Charles-Ferdinand Ramuz
16 september 2019

Tussen overtuiging en onverschilligheid

Over 'Ontweten' van Menno van der Veen
11 september 2019

In wankel evenwicht tussen twee talen en twee ideologieën

Over 'De engel van het vergeten' van Maja Haderlap

Verwant