Serhi Zjadan – Vorosjylovhrad

Een verloren generatie in een surrealistisch landschap

Recensie door Kris Mattheeuws

De roman Vorosjylovhrad kreeg als ondertitel mee Terug naar de woeste velden van Oost-Oekraïne. Auteur is de Oekraïense poëet Serhi Zjadan, een ster in eigen land, niet alleen omdat hij de frontman is van een rockband, maar ook omdat hij publiekelijk uitkomt voor zijn politieke ideeën. Hij speelde een actieve rol in de Oranjerevolutie van 2004-2005 en stond vooraan op de barricaden om te demonstreren tegen de corruptie in de regering Janoekovytsj van 2013-2014. Als pro-Westerse demonstrant raakte hij ook slaags met pro-Russische betogers, via de sociale media werd zijn naam een statement. Ondertussen begint hij ook buiten Oekraïne bekendheid te krijgen.

Naast zijn populaire gedichten worden zijn romans gretig vertaald in verschillende talen en won Vorosjylovhrad, oorspronkelijk verschenen in 2010, de BBC Book of the Year Award. Uitgeverij De Geus kon dit niet zomaar voorbij laten gaan en kaderde de uitgave van dit boek in het grootschalige project Reading Europeans: Strengthening Cultural Identity through Literature. Opzet van het project is een betere verstandhouding van de gedeelde Europese identiteit. Door elkaars literatuur te lezen komen de verschillende landen dichter bij elkaar, en dat is ook nodig in een tijd dat de Europese Unie onder druk staat en kampt met grote problemen als vluchtelingenstromen en economische ongelijkheid.

Gezamenlijke herinneringen

Vorosjylovhrad is een veelgelaagd verhaal dat het midden houdt tussen een coming-of-age roman, een natuurdocumentaire en een politiek-filosofische roman. Alles draait rond protagonist Herman die weggetrokken is uit zijn geboortestad, geschiedenis heeft gestudeerd en nu in Charkiv een dubieuze job deelt met zijn zogenaamde vrienden Bolik en Ljolik. Wanneer hij het bericht ontvangt dat zijn broer, die een tankstation runt aan de rand van hun geboortestad Vorosjylovhrad, vertrokken is naar Amsterdam en hij dus de zaak moet komen runnen, keert hij terug naar huis. De stad heet sinds de onafhankelijkheid Loehansk, maar de inwoners vergeten hun band met het verleden niet. Precies met dat verleden probeert Herman in het reine te komen. Samen met de verlopen figuren Manke en Kotsja probeert hij op te boksen tegen de maïsbaronnen en oligarchen die het gebied onder controle trachten te krijgen. Herman maakt opnieuw kennis met de figuren uit zijn verleden die sinds de onafhankelijkheid  gebukt gaan onder de verwaarlozing van het gebied.

Herman geeft zich over aan drank en vrouwen, luistert naar de wilde verhalen van Kotsja en Manke, van Ernst – die relicten uit de Tweede Wereldoorlog opgraaft op het oude vliegveld – en beleeft wonderlijke avonturen waarvan de lezer vaak niet weet of ze realiteit zijn of belevenissen in een of andere roes. Alles speelt zich af tegen een verwoest en mistig landschap waarin verlaten fabrieken, een verlaten vliegveld en een schimmige rivier de hoofdrol spelen. De overheersende kleur is zwart en weerspiegelt het  leven dat de inwoners leiden. Het enige wat hen nog verbindt, is het gevecht om hun gezamenlijke verleden te bewaren. Een gevecht dat constant door politieke en culturele veranderingen uitgewist wordt. Dat beschrijft Zjadan fenomenaal in een eindscène op het verlaten vliegveld waarin de oude bewoners regelrecht tegenover de nieuwe heersers komen te staan.

Poëtische stijl van een visionair

Sehri Zjadan kan zijn oorspronkelijk schrijfgenre niet verloochenen. De stijl is op zijn minst poëtisch te noemen. Hij wordt dan ook niet voor niets de ’bard van Oost-Oekraïne’ genoemd. De beschrijvingen van het dorre landschap, het verwoeste rurale hinterland van Oekraïne, zijn zeer donker ( op elke pagina komt het woord zwart voor), maar ook aangrijpend. Die beschrijvingen lopen parallel met de vaak verlopen figuren die ronddwalen in dat surrealistische landschap. Niet alleen het Jeroen Bosch-achtige uiterlijk van de figuren wordt zeer gedetailleerd beschreven, ook de karaktertekening is nauwgezet uitgewerkt, al lijken de vrouwen nogal vast te zitten in hun stereotype rol.

De grootste krachttoer van Zjadan zit in de beschrijving van Oost-Oekraïne zelf. Naast het woeste landschap schetst hij ook op zeer nostalgische wijze de sfeer van het Donbas-gebied dat na de onafhankelijkheid een soort van anarchistisch niemandsland werd waarin de strijd om de macht volop losbarst. De oorspronkelijke bewoners, die krampachtig vasthouden aan het glorieuze verleden en de oude sovjetbussen als gouden koetsen zien, boksen op tegen maïsbaronnen en oligarchen die het gas- en olierijke gebied willen ontginnen. Hiermee lijkt hij wel een visionair want de problemen in Oekraïne en het uitroepen van de autonome republiek Loehansk gebeurde drie jaar na het verschijnen van zijn boek. Daarmee is de geschiedenis van Herman tegelijk de geschiedenis van Oekraïne, een land dat worstelt met zijn Sovjet-verleden en moeite heeft met de toekomst.

 

Omslag Vorosjylovhrad - Serhi Zjadan
Vorosjylovhrad
Serhi Zjadan
Vertaling door: Tobias Wals
Verschenen bij: De Geus
ISBN: 9789044539851
274 pagina's
Prijs: € 11,99

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *





 

Meer van Kris Mattheeuws:

Recent

12 december 2018

Poëzie met verhalend karakter

Over 'Abri' van Liesbeth Lagemaat
11 december 2018

‘Doorkijkblouse’ te alledaags voor een literaire schepping

Over 'Schipbreuk' van Marco Kamphuis
10 december 2018

René Appel stelt de lezer niet teleur

Over 'Dansen in het donker' van René Appel
9 december 2018

Mussen met longen als vliespinda’s

Over 'Wat huid is' van Peter du Gardijn
5 december 2018

Gevoelloos ronddwalen aan de zelfkant van Kopenhagen

Over 'Sus' van Jonas T. Bengtsson

Verwant