Sanne van Rij – Ik weet zeker dat het liefde was

Oude rouw en nieuwe liefde

Recensie door Ben Koops

Verdriet en rouw veranderen een mens, vaak definitief. Als iets vanzelfsprekends wegvalt ontstaat er een enorme leegte. Zoals de liefde van een ouder of een geliefde die er opeens niet meer is. Voor Sanne van Rij, journalist en schrijver voor onder andere de Volkskrant en ELLE was dit haar moeder. Zoals ze beschrijft in Ik weet zeker dat het liefde was moest ze leren leven zonder moeder. Dit resulteert in een zeer persoonlijk en intiem relaas. Ze beschrijft liefdesperikelen, levenslessen en allerlei dagelijkse trammelant met een fijne antenne voor interpersoonlijke verhoudingen.

Voor Van Rij begint het allemaal met de guacamole van haar moeder. Een herinnering die de essentie bevat van wat haar moeder voor haar betekende. Door oude videobanden leert ze haar moeder weer kennen zoals zij was voor de psychose. Dit trapt een stortvloed aan herinneringen af, vaak aan de hand van iets tastbaars. Zoals een bruisbal of een herinnering aan in olijfolie gedoopt stokbrood. Veel van die herinneringen zijn gekleurd door de bril van nostalgie en herkenbaar jeugdsentiment. De korte stukjes hebben telkens iemand uit haar leven als onderwerp. Ze worden vooral gekenmerkt door het grote empathisch vermogen van Van Rij, haar gave om zich in iedereen te kunnen verplaatsen. Wat ook soms als een tweesnijdend zwaard voelt.

De blauwdruk voor relaties lijkt soms al ontstaan te zijn in het verleden. Voor Van Rij was dit de relatie met haar moeder die zo abrupt eindigde. De worsteling van haar moeder met een psychose leverde verwarrende en tegenstrijdige gevoelens op voor de dochter die met vijftien jaar nog zo jong was. ‘Mijn moeder was vergankelijk, merkte ik, en ik had geen flauw idee hoe ik haar wegebben kon stoppen.’ Na het overlijden van haar moeder begint een zware tijd voor Van Rij. Ze moet wennen aan een leven zonder moeder, gaat studeren in Utrecht en begint het grote zoeken naar erkenning. De problemen met liefde en relaties die zij ervaart deelt ze vooral in intieme vriendschappen. Met vriendinnen en psychologen reflecteert ze over liefde, vriendschap en verlies. Daarbij ervaart ze een grote behoefte aan een vanzelfsprekende aanwezigheid van de ander.

Gebroken optimisme

In columns vormt het gezin altijd een dankbare inspiratiebron. De memoires van Van Rij gaan dieper dan kleine voorvallen, maar de toon daarvan is wel geworteld in de stijl van de column. Het is dan ook niet verwonderlijk om in het nawoord te lezen dat het boek begonnen is als artikel in het Volkskrant magazine. In korte stukjes, van hot naar her springend in de tijd, beschrijft Van Rij voornamelijk haar relaties met anderen en haar eigen rol daarin, waarbij ze probeert tot de kern te komen van haar problematiek. De fragmentarische stukken hebben een lichte toon, ook al gaat het vaak om vrij zware onderwerpen. Ze komt af en toe met leuke vondsten, zoals misplaatst doorzettingsvermogen. Daar staat tegenover dat er ook kleine taalkundige ergernissen zijn, zoals het gebruik van clichématige uitdrukkingen als: ‘de zenuwen gierden door mijn lijf.’ En er wordt vrij veel psychologisch jargon gebezigd.

Haar romantische strubbelingen zullen elke millennial maar al te bekend voorkomen. Ongemakkelijke stiltes, miscommunicatie, een hoop hansworsten en ongewenste intimiteiten passeren de revue. Van Rij weet haar relaties uitermate goed samen te vatten en geeft helder aan waar het wringt. ‘Ongelofelijk slecht in loslaten, dat was ik.’ De rode draad in het boek is absoluut de liefde. Maar de liefde maakt ook een trauma los. Naast verbinding met haar geliefde ervaart ze rouw om haar moeder. Haar vertrouwen in de ander moet weer groeien na alle slechte ervaringen. Dat ze zo open is over deze thema’s is moedig. In plaats van te verkrampen of verstijven in het aangezicht van de pijn kiest Van Rij voor een soort gebroken optimisme.

 Licht en schaduw

De schrijfster durft behoorlijk diep te gaan in haar analyse en toont hoe de erfenis van verlies in een leven doorwerkt. De constant aanwezige schaduw daarvan weerhoudt haar er niet van zich in vriendschap en liefde te geven. Wat zich wel weerspiegelt in het aantal diepe vriendschappen die ze onderhoudt. Sommige van deze personen verdwijnen in het boek na een tijdje meer naar de achtergrond en dat is wel een beetje zonde. Ze weet de vinger vaak precies op de zere plek te leggen, ook als ze over haar relatiewens schrijft en het woord tot zichzelf richt. ‘Onbewust ben je er elke dag mee bezig: doen alsof je heel bent.’ Op deze manier vindt ze iets van schoonheid in het koesteren van haar verleden. Na de nodige tegenslagen groeit Van Rij in een veilige relatie toch langzaam naar geborgenheid toe. Onderweg demonstreert ze een hoop groei en zelfinzicht en dit maakt het boek tot een uitermate sympathiek verhaal, ook al moet de auteur daarvoor het nodige ‘in haar wonden roeren’, zoals ze het beschrijft.

De manier waarop zij het met veel warmte over relaties heeft doet denken aan een citaat uit de film Into the wild: ‘That happiness is only real when shared.’ Op een bepaalde manier kan het ook voor een lezer therapeutisch zijn om over Van Rij’s proces van heling te lezen. Dat het soms een beetje als een dagboek leest doet niets af aan de boodschap. Daarbij geeft ze uitdrukking aan iets wat iedereen ervaart: liefde en rouw, het licht naast de schaduw. Dat rouw ook in liefde verpakt kan zitten is een rauwe les. De grote gevoelens die dit oproept gaat de auteur niet uit de weg en ze weet een mooie taal te vinden voor het verlies in deze lessen in liefde. Door dat taalgebruik stijgt het boek uit boven de navelstaarderijen van generatiegenoten.

 

 

Omslag Ik weet zeker dat het liefde was - Sanne van Rij
Ik weet zeker dat het liefde was
Sanne van Rij
Verschenen bij: Uitgeverij Prometheus (2023)
ISBN: 9789044651874
224 pagina's
Prijs: € 22,50

Om Literair Nederland draaiende te houden, zijn wij afhankelijk van vrijwillige bijdragen. U kunt ons steunen via de rode knop. Waarvoor onze hartelijke dank!

Meer van Ben Koops:

Recent

Verrassende en wijsgerige roman
21 juni 2024

Verrassende en wijsgerige roman

Over 'Over het zwijgen' van Roelof ten Napel
Krachtig essay-debuut
20 juni 2024

Krachtig essay-debuut

Over 'De wereld een lichaam' van Melani Reumers
Een eenpersoons fanfareorkest
19 juni 2024

Een eenpersoons fanfareorkest

Over 'Houdbaar' van Heere Heeresma
Een van de betere Nederlandse grafische romans
17 juni 2024

Een van de betere Nederlandse grafische romans

Over 'Het lied van de merel' van Maria van Lieshout
Een invuloefening
14 juni 2024

Een invuloefening

Over 'Dora - Een liefdesgeschiedenis' van Toon Tellegen

Verwant