Sally Rooney – Normale mensen

Hartbrekende liefde in knipperlichtrelatie

Recensie door Isabelle van den Heuvel

Nauwelijks een jaar na haar debuut Gesprekken met vrienden (2017) verscheen Normale mensen (2018) van de jonge Ierse schrijfster Sally Rooney (1991). Prijzen als de Irish Novel of the Year en de Costa Book Award vielen haar terecht ten deel en de roman haalde ook de longlist van de Booker Prize.  Normale mensen begint in Carricklea, een plaatsje aan de westkust van Ierland. Marianne en Connell, vertellen per hoofdstuk om en om hun verhaal. Ze kennen elkaar van school waar ze beiden in het examenjaar zitten. Connell is knap en populair; Marianne een buitenstaander die geen enkele poging doet om, zoals Connell opmerkt, ‘haar minachting voor de anderen op school te verbergen.’ Op school gaan ze niet met elkaar om, maar bij Marianne thuis, in de keuken van de villa waar ze met haar moeder en broer woont en waar  de moeder van Connell schoonmaakster is, spreken ze wel met elkaar.

Tegengestelde levens

De roman is doorregen met tegenstellingen en het bovenstaande geeft gelijk twee voorbeelden: populair versus verschoppeling, arm versus rijk. Voeg daaraan toe de warme moeder van Connell tegenover de kille, afstandelijke moeder van Marianne en de toon is gezet.
Na een reeks gesprekken aan de keukentafel raken Marianne en Connell verwikkeld in een tedere, seksuele relatie. Een relatie waarin ze zich veilig en gezien voelen en waarin alleen de lezer doorheeft hoe weinig er wordt uitgesproken. Connell wil kost wat kost de relatie geheim houden. Dat lijkt laf, maar ter verdediging van de sympathieke, gevoelige Connell kan gesteld worden dat hij bang is voor sociale uitsluiting; de gedachte aan wat anderen van de relatie zullen vinden, doet hem huiveren. Geplaagd door een minderwaardigheidsgevoel gaat Marianne mee in deze geheimhouding. ‘Ze had het gevoel dat ze tot alles bereid was om aardig gevonden te worden, om hem hardop te laten zeggen dat hij haar leuk vond.’ Het wordt een relatie die uit- en weer aan gaat.
Hoezeer Marianne zich alles laat welgevallen en schikt naar de wensen van de ander blijkt uit haar relaties met andere mannen, verderop in de roman. ‘Misschien wil ik wel slecht behandeld worden,’ vertelt ze Connell later, ‘Ik weet niet. Soms denk ik dat ik dat verdien omdat ik een slecht mens ben.’ 

Gebrekkige communicatie

Na de middelbare school gaan Marianne en Connell studeren in Dublin waar ze hun knipperlichtrelatie voortzetten. Alleen blijken de rollen omgedraaid: weg van het ouderlijk huis is Marianne populair op school, en Connell, door zijn komaf,  de eenzame buitenstaander. Gaandeweg raakt hij in een neerwaartse spiraal terecht; de depressies en paniekaanvallen waaraan hij lijdt worden zeer treffend beschreven. ‘De eerste keer dat het gebeurde, dacht hij dat hij gek werd, dat het hele cognitieve kader waarin hij de wereld interpreteerde voorgoed uit elkaar was gevallen en dat alles voortaan uit ongedifferentieerde klanken en kleuren zou bestaan. Maar na een paar minuten ging het over en bleef hij badend in het zweet op zijn matras liggen.’

Ondanks de diepe emotionele verbintenis tussen Marianne en Connell blijven gedachten en aannames onuitgesproken; begrijpen ze elkaar verkeerd en loopt de relatie keer op keer spaak. ‘Marianne pakt haar kopje. Connell weet niet goed wat voor soort relatie ze nu zouden moeten hebben. Spreken ze af dat ze elkaar van nu af aan niet aantrekkelijk meer vinden? Hij vindt geen enkele aanwijzing in Marianne’s gedrag.’ En het haar vragen doet hij niet.

Hartbrekende liefde

Het verhaal beslaat zo’n vier jaar en maakt geregeld sprongen in de tijd: soms weken of maanden vooruit, soms vijf minuten. Regelmatig grijpt Rooney terug op eerdere gebeurtenissen, zoals golven terugrollen in zee; op die manier worden leemtes opgevuld en het verhaal completer gemaakt. Zo komen we terloops te weten dat Marianne’s overleden vader gewelddadig was. Of hij haar sloeg is onduidelijk. Wel dat haar broer het stokje heeft overgenomen: er gaat voortdurend een fysieke dreiging van hem uit en de lezer vermoedt dat er tussen die twee iets is gebeurd buiten de bladzijden van het boek om.
Doordat er veel ongezegd blijft, wordt het een onderzoekende roman naar de complexiteit van een liefdesrelatie. Met haar rake duidingen brengt Rooney rijkere en diepere lagen aan in het verhaal. De lezer raakt emotioneel betrokken bij de liefdesstrijd van deze jonge mensen die geneigd zijn tegen hun gevoel in te handelen of dingen te zeggen waarvan niet duidelijk is wat ze nu werkelijk inhouden.

‘Het was niet de eerste keer dat hij aandrang voelde om tegen Marianne te zeggen dat hij van haar hield, of het waar was of niet, maar het was de eerste keer dat hij eraan had toegegeven en het echt had gezegd. Het viel hem op hoelang ze erover deed om antwoord te geven, en dat zat hem dwars, alsof ze het niet terug wilde zeggen, en toen ze het eindelijk zei, voelde hij zich iets beter, maar misschien betekende dat niets. Connell wilde dat hij wist hoe andere mensen hun privéleven leidden, dan had hij een voorbeeld om te volgen.’  Als lezer wil je alleen maar dat het goed met ze komt, liefst samen. Maar zonder het te willen, breken ze keer op keer elkaars hart en blijft de lezer achter met de brokken.

 

Omslag Normale mensen - Sally Rooney
Normale mensen
Sally Rooney
Vertaling door: Gerda Baardman
Verschenen bij: Ambo|Anthos (2019)
ISBN: 9789026343445
272 pagina's
Prijs: € 20,99

Meer van Isabelle van den Heuvel:

Recent

12 augustus 2020

Vreemdeling in het land van anderen

Over 'Mathilde' van Leïla Slimani
10 augustus 2020

Een spannend en goed geschreven verhaal

Over 'Een week of vier' van Laura van der Haar
6 augustus 2020

Hoe lang mag rouw duren en wie bepaalt dat

Over 'Berichten van het front' van Anna Enquist
4 augustus 2020

In het schaduwland

Over 'Het glazen hotel' van Emily St. John Mandel
31 juli 2020

Een gast op deze aarde

Over 'Tarabas' van Joseph Roth

Verwant