Rinske Bouwman – Een soort eelt

Absurd maar niet onmogelijk

Recensie door Martenjan Poortinga

Rinske Bouwman (1988) is een Utrechtse theatermaker en schrijver. Zij maakte diverse voorstellingen, luistertochten en audiotours. Een soort eelt is haar debuutroman. De Nederlandse Sarlag is grotendeels in Mongolië opgegroeid en keert als studente terug naar Utrecht. Ze neemt letterlijk afstand van haar ouders en het land waarin ze groot is geworden. Ze hoopt alles daar achter te laten. Ze draagt een groot verdriet met zich mee, waarvan de oorzaak pas veel later in de roman duidelijk wordt. ‘Weggaan is moeilijker als er duidelijk iets is om achter te laten.’ Ondertussen doet ze er alles aan om dat verdriet uit de weg te gaan.

Ze vindt een baantje op de koel-vriesafdeling van een supermarkt, want, vinden ze bij de supermarkt ‘jij bent gewend aan de kou’. Naast haar dagelijkse werkzaamheden brengt ze haar dagen door met het boetseren van half gesmolten diepvriesproducten tot vleesbeeldjes. Ze probeert zichzelf te kalmeren door haar favoriete feiten op te noemen, bijvoorbeeld ‘Iemand die zijn hond uitlaat en dat als de hond poept dat dan de baas wegkijkt en hij alvast klaarstaat met om zijn hand een roze plastic zakje’.

Ze begint een soort verhouding met Kalle, een collega, maar weet niet hoe ze met hem om moet gaan en hij ook niet met haar. Hij is wel lief, maar ook een beetje vreemd. ‘Hij vroeg of ik zijn vriendinnetje wilde zijn. Ik zei: ”Oké”.’ Gaandeweg wordt duidelijk wat er gebeurd is in het gezin waar ze vandaan komt en wat de reden is dat ze min of meer gevlucht is naar Nederland.

Verdriet uit Mongolië

Bouwman neemt ons in mee in het leven op het platteland van Mongolië, het leven in een grote tent (een ger), de jaks waar het gezin zijn inkomsten uit haalt. Ze vertelt over haar lievelingsjak Batraa en wat ze met haar vriendinnetje en haar broertje allemaal met dat beest kan en meemaakt. We maken kennis met haar ouders. Haar vader is brandweerman en redt mensen. Als hobby jaagt hij op wolken om ze te beschieten en zo voor regen te zorgen. Haar moeder houdt thuis de boel gaande, haar broertje Yul is acht jaar jonger. Sarlag zorgt op haar manier voor hem en leert hem van alles. Van haar vader leert ze wijsheden als ‘Je moet weten waar je bent, dan weet je wie je bent’.

Deze hoofdstukken worden afgewisseld met die over haar leven in Utrecht. Ze beschrijft daarin vooral de verveling op haar werk en alle mogelijke manieren om maar niet aan haar rouw te hoeven denken. Bovendien worstelt ze nog met het feit dat ze haar ouders alleen met hun verdriet heeft achtergelaten. Ze heeft vaak heimwee en toch weer niet en weet niet wat ze wel of niet moet doen en waarom. ‘Ik bedacht dat niet denken aan dat je weggegaan bent veel moeilijker is dan het weggaan zelf.’

Ondertussen heeft het onverwerkte verdriet zich vastgezet in Sarlags lichaam. Rouw kan zich in je nestelen en voor een onverwachte en onvermoede (en absurde) metamorfose zorgen. Ook daarin neemt Bouwman de lezer mee in deze roman: stukje voor stukje wordt niet alleen duidelijk wat er gebeurd is in Mongolië, maar ook hoe zich dat uit in en door Sarlags lichaam. Er was een ongeluk. Haar vader was erbij betrokken, maar die is helemaal dichtgeklapt en kan en wil er niet over praten. Haar moeder is door haar verdriet onbereikbaar. Op het moment van het ongeluk woont Sarlag voor haar studie in Ulaanbaatar, de hoofdstad van Mongolië. Ze gaat terug naar huis, maar daarna vertrekt ze al snel naar Nederland.

Jak

Na een tijdje merkt Sarlag in Utrecht dat er van alles met haar lichaam gebeurt: ze krijgt lange witte haren op haar hele lichaam, haar botten en daarmee haar houding verandert, ze gaat anders eten, kan zich minder gemakkelijk bewegen. Ze zorgt ervoor dat haar lichaam helemaal bedekt is, zodat niemand kan zien wat er gebeurt, ook haar vriend Kalle niet. Uiteindelijk stormt ze als jak het conservengangpad van de supermarkt door en eindigt ze in de diepvriesruimte. Haar hart bevriest. ‘Met mijn bevroren hart sta ik voor de gesloten Dirk. In de grote glazen winkelpui kan ik voor het eerst mijn hele weerspiegeling zien, ik ben het echt.’

Een soort eelt is een roman over rouw en de verwerking daarvan, of eigenlijk de niet-verwerking. Bouwman is erg overtuigend in haar beschrijvingen van al het verdriet en op indrukwekkende wijze beschrijft ze een macabere gebeurtenis. Maar daarnaast is ze heel licht en luchtig in haar zinnen: niets is raar, niets is zwaar. Dat komt door haar humoristische taalgebruik, de onverwachte beelden, de beschrijving van haar transformatie tot jak. Natuurlijk absurd, maar door de wijze van vertellen zeker niet ondenkbaar of onmogelijk.

Wat overblijft na het lezen van deze roman is vooral hoop. Hoop op een beter leven, hoop op een leven zonder rouw, hoop op een leven zoals haar beste vriendje uit haar jeugd, haar lievelingsjak. Haar ideale wereld is grazen tussen de andere jaks in het weiland: ‘Ik wil alleen zijn, maar het liefst wel met anderen om me heen.’ Dat ze dan als jak te zijner tijd geslacht en opgegeten wordt, aanvaardt ze als iets wat erbij hoort. Een mateloos intrigerende roman.

 

 

Omslag Een soort eelt - Rinske Bouwman
Een soort eelt
Rinske Bouwman
Verschenen bij: Orlando (2024)
ISBN: 9789083335704
192 pagina's
Prijs: € 22,99

Om Literair Nederland draaiende te houden, zijn wij afhankelijk van vrijwillige bijdragen. U kunt ons steunen via de rode knop. Waarvoor onze hartelijke dank!

Meer van Martenjan Poortinga:

En Danijel is bang

En Danijel is bang

Over 'Bij het ontstaan van de wereld' van Drago Jančar

Recent

Literatuur als instrument voor zelfontdekking
22 mei 2024

Literatuur als instrument voor zelfontdekking

Over 'Hij/hem – Een ABC van regenboogboeken' van Redactie: Eric de Rooij, Coen Peppelenbos en Doeke Sijens
Hedendaags liefdesverhaal gebaseerd op een mythe
21 mei 2024

Hedendaags liefdesverhaal gebaseerd op een mythe

Over 'Meisje ontmoet jongen ' van Ali Smith
Zwijgen als vorm van zelfbehoud
20 mei 2024

Zwijgen als vorm van zelfbehoud

Over 'Wat wij verzwijgen' van Aisha Dutrieux
Aangrijpend mooi zelfportret van een buitenbeentje
18 mei 2024

Aangrijpend mooi zelfportret van een buitenbeentje

Over 'Oever' van Ludwig Volbeda
Zusterschap zonder macht van klasse of ras
17 mei 2024

Zusterschap zonder macht van klasse of ras

Over 'Feminisme is voor iedereen (herziene editie)' van bell hooks

Verwant