Rachel Kushner – Club Mars

Leven aan de zelfkant van de Amerikaanse maatschappij

Recensie door Kris Mattheeuws

Vijf jaar na De Vlammenwerpers (2013) staat de Amerikaanse Rachel Kushner weer bovenaan de bestsellerlijsten met haar nieuwste boek: Club Mars. Een ietwat vreemd boek, dat naar eigen zeggen, veel moeite heeft gekost om te schrijven. Aan het eerste hoofdstuk werkte Kushner maar liefst twee jaar. Ze vond niet de juiste toon, niet het juiste personage, niet de juiste achtergrond. Uiteindelijk kwam ze uit bij Romy Hall, tweemaal levenslang veroordeeld en bewoner van Stanville Prison. Dat Kushner een boek schreef dat zich afspeelt in het gevangeniswezen hoeft geen verwondering te wekken. De schrijfster is al jarenlang vrijwilligster voor een mensenrechtenorganisatie die zich bezighoudt met vrouwelijke gedetineerden. Ondertussen mag Kushner al heel wat veroordeelde vrouwen tot haar vrienden rekenen. Stanville baseerde ze op Chowcilla Prison, de grootse vrouwengevangenis ter wereld met maar liefst vierduizend gedetineerden. Ook de desolate omgeving met enkel uitgestrekte amandelbomenplantages lijkt weggeplukt uit die realiteit.

Aanklacht tegen Amerikaanse droom
Club Mars is niet een boek dat alleen handelt over het leven in een vrouwengevangenis. Kushner vatte het veel ruimer op. Het verbeeldt het leven van de achtergestelde klassen in grote steden als Los Angeles, waar veel mensen niet eens de kans krijgen om een leven op te bouwen. Vandaar dat het boek ook kan gezien worden als een aanklacht tegen de grote Amerikaanse droom. Kushner brengt heel wat personages op de planken waardoor het werk soms vrij chaotisch lijkt. Pas in het tweede deel van de roman komt er een zekere rust en structuur in het werk waardoor het leesbaarder wordt en beter onderbouwd overkomt. Wellicht wilde ze met het chaotische eerste deel de verschrikkelijke levensomstandigheden schetsen waarin een bepaald deel van de Amerikaanse grootstedelijke jeugd moet opgroeien: drugs, misbruik, moord… ze gaat het niet uit de weg.
De lezer maakt kennis met Romy Hall, een jonge meid, die tegen deze achtergrond opgroeit.
Hoe Romy in de gevangenis is beland wordt de lezers via door het hele boek geweven flashbacks duidelijk. In haar jeugd komt ze terecht in de verkeerde kennissenkring en doet vrolijk mee met alle kwalijke gevolgen van dien. Als jonge vrouw komt ze terecht in de stripperswereld en lijkt daarmee een vorm van standvastigheid te hebben gevonden. Ondertussen heeft ze een zoontje van vijf en probeert ze een ‘gewoon’ leven op te bouwen. Ze wordt gestalkt door een vaste klant, en als hij te ver gaat, slaat ze hem de kop in en belandt in de gevangenis.

Personages in de marge
Kushner beperkt zich echter niet tot het even van Romy Hall. De vele medegedetineerden, vooral haar zeven celgenoten, worden allemaal uitvoerig belicht en besproken. Hun achtergronden en de reden waarom ze veroordeeld zijn, worden duidelijk. Daarnaast focust Kushner op nog twee andere personages: Gordon Hauser, een academicus die uiteindelijk les gaat geven in de vrouwengevangenis, en Doc, een corrupte politieagent die zelf in de cel belandt.
Gordon laat zich vaak meeslepen door medelijden of verleiding en doet extra’s voor de vrouwen. Hij woont in een blokhut niet ver van de gevangenis, dweept met de natuurpoëet Thoreau, en krijgt een speciale band met Romy. Hij denkt vaak na over schuld en onschuld en wat er werkelijk speelt. Dit personage doet de lezer meedenken over de schuldvraag en het hoe en waarom van sommige beslissingen van zowel de justitiële instanties, de pro-deo advocaten als de gedetineerden zelf.
Doc is een moeilijker te plaatsen personage. De vraag is zelfs waarom Kushner hem heeft opgevoerd en wat zijn meerwaarde voor het verhaal is. Wellicht wilde ze aantonen dat corruptie aanwezig is, wordt aangepakt en dat in een gevangenis een corrupte agent nauwelijks overlevingskansen heeft, maar Club Mars  zou echter perfect overeind gebleven zijn zonder dit personage en zijn belevenissen.

Individu versus maatschappij
Wie zijn nu eigenlijk de mensen die in de gevangenis belanden?  Club Mars bevestigt het clichéantwoord op deze vraag. Alle personages die de revue passeren stammen steevast uit de lagere klassen. Het zijn arme (vaak zwarte) Amerikanen die weinig of geen kansen hebben gekregen in de samenleving en die hun toevlucht nemen tot het enige wat overblijft: overleven tegen wil en dank. Kushner laat de lezer nadenken over de ware schuldige. Is dit de persoon zelf of is de samenleving verantwoordelijk voor hun falen? De wirwar aan personages die ze in het eerste hoofdstuk beschrijft, benadrukt misschien wel dit falen van de maatschappij.
Een personage als Romy Hall wekt sympathie op en de lezer kan alleen maar medelijden krijgen en aan haar kant staan.  Op dat vlak draagt Kushner weer bij tot haar zaak: betere rechten voor vrouwelijke gevangenen en vooral meer begrip voor de achtergrond van de meesten van hen. Kushner heeft met Club Mars absoluut een topper geschreven, die heel wat stof tot nadenken geeft over de zelfkant van de Amerikaanse maatschappij.

 

Omslag Club Mars - Rachel Kushner
Club Mars
Rachel Kushner
Vertaling door: Lidwien Biekmann en Maaike Bijnsdorp
Oorspronkelijke titel: The Mars Room
Verschenen bij: Uitgeverij Atlas Contact (2018)
ISBN: 9789025451905
432 pagina's
Prijs: € 21,99

Meer van Kris Mattheeuws:

Recent

15 november 2018

Het zoeken naar de juiste context

Over 'De verzuimcoördinator' van Nicole Montagne
13 november 2018

Schuld en geluk na val van de trap

Over 'Afgelegen' van James Wood
12 november 2018

Zwanger van dood

Over 'De lange droogte' van Cynan Jones
7 november 2018

Alzheimer en andere teloorgangen

Over 'Kleine helden zijn wij' van Stijn van der Loo
6 november 2018

Geëngageerde roman over bevingen in Groningen

Over 'Schokland' van Saskia Goldschmidt