Piet Hagen – Koloniale oorlogen in Indonesië

De verdediging van een wingewest

Recensie door Kris Mattheeuws

Eén van de meest geteisterde gebieden door de eeuwen heen is ongetwijfeld Indonesië. In een zeer uitvoerige en lijvige studie heeft journalist Piet Hagen een gedetailleerd en volledig overzicht gemaakt van vijf eeuwen koloniale oorlogen in de voormalige Nederlandse kolonie. Hagen werd al eerder gelauwerd omwille van zijn fijnzinnige journalistiek met zijn biografie van Pieter Jelles Troelstra Politicus uit hartstocht die werd genomineerd voor de Libris Geschiedenis Prijs en bekroond met de driejaarlijkse Joast Halbertsmaprijs van de provincie Friesland. Met zijn Koloniale oorlogen in Indonesië: vijf eeuwen verzet tegen vreemde overheersing heeft hij zijn magnum opus geschreven. Het werk is een gedetailleerd naslagwerk geworden van alle veldslagen geleverd op Indonesisch grondgebied vanaf 1500 tot 1975.

Handelsbelangen
Koloniale oorlogen in Indonesië start met vijftien bladzijden overzichtskaarten zodat de lezer zich een goed beeld kan vormen over welke plaatsen telkens sprake is. Dat is ook nodig want tot in de kleinste details en plekken wordt elke militaire actie, expeditie, zeeslag, blokkade en confrontatie verklaard. Daarna volgt een uitvoerige inleiding waarin de auteur verklaart hoe en waarom hij aan het werk is begonnen en hoe hij het heeft opgevat. In 25 zeer gedetailleerde, maar overzichtelijke hoofdstukken passeert vijfhonderd jaar Indonesische geschiedenis. Hij start met het Aziatische netwerk dat sterk aanwezig was voor 1500 en beschrijft hoe de grondstoffen (zoals specerijen) toen al voor kleine oorlogen en familievetes zorgden tussen de hindoe-boeddhistische vorsten. Ook de verwonderlijke en snelle verovering van de eilanden door de Islam komt aan bod. Dat de gunstige ligging van het gebied en de daaruit voortvloeiende handel de hele geschiedenis heeft bepaald komt al vlug tot uiting. In de zestiende eeuw zien we dan de opgang van Spanje en Portugal die, als economische grootmachten, zich ook in het gebied vestigen. De handelsbelangen werden zodanig groot dat gebieden als Sumatra snel werden ingelijfd. Toch bleef er weerstand en beten vooral de moslims zich af tegen de nieuw aangekomen christenen. Vele (kleine zowel als grote) veld- en zeeslagen waren het gevolg.

Nederlandse inmenging
In de zeventiende eeuw komt het dan tot een wereldhandelsoorlog waarmee zich ook Nederlandse en Engelse compagnieën gaan bemoeien. De vraag naar producten uit Zuidoost-Azië steeg dermate dat men zich ook op het strijdtoneel moest begeven. Vooral de strijd om de belangrijke handelshavens deed de gemoederen hoog oplaaien. Een van de voornaamste rollen werd gespeeld door de Verenigde Oost-Indische Compagnie. Na een eeuw lang strijd te hebben gevoerd, veelal met succes, begint op het einde van de zeventiende eeuw en vooral in de achttiende eeuw ook de neergang van de VOC. De opgang van nieuwe dynastieën in Java en verdere islamisering zorgde voor onrust en conflicten met Batavia en de VOC. Lokale machthebbers en Engelsen, maar ook andere Europese concurrenten, breidden hun macht uit, allemaal ten nadele van de VOC. In de negentiende eeuw werd het gebied een speelbal van de Westerse mogendheden waarbij vooral Fransen en Engelsen elkaar bekampten. Het Hollandse gezag bleef evenwel schoorvoetend overeind, maar moest opboksen tegen de andere opkomende grote mogendheden en zag vooral de Britse invloed groeien. Het Napoleontische intermezzo zorgde voor wat rust en uiteindelijk werd in 1816 Nederlands-Indië gevestigd. Maar ook dat betekende niet dat er volledige rust was. De ene na de andere opstand bleven elkaar opvolgen. Het nieuw opgerichte Koninklijk Nederlands-Indisch Leger moest de orde herstellen en bewaren en zou dat doen tot 1950. Verschillende expedities naar Bali en Lombok veroorzaakten grote verliezen.

Onafhankelijkheidsstrijd
Van bij het begin van de twintigste eeuw zien we de strijd voor emancipatie: islam, socialisme en nationalisme steken te kop op en er ontstaat een heus domino-effect. Een resem verzetsbewegingen schieten als paddenstoelen uit de grond en zijn niet meer te stoppen . Tijdens de Tweede Wereldoorlog is er nog de laatste kolonisator, Japan, die instond voor het grootste aantal slachtoffers van alle oorlogen. Daarna volgt de strijd voor de onafhankelijkheid die uiteindelijk in 1949 een feit wordt. Ook de naweeën komen nog aan bod: de situaties in Nieuw-Guinea, Noord-Borneo en Oost-Timor worden beschreven in een apart hoofdstuk.
De laatste hoofdstukken wijdt Hagen aan een overzicht van het koloniaal systeem an sich (exploitatie, repressie en geweld), kritiek van de tijdgenoten op het kolonialisme en is er nog een volledig chronologisch overzicht van alle opstanden, expedities en oorlogen. De laatste honderd bladzijden van het werk zijn gewijd aan noten, literatuurlijst en register.

Dit werk is ongetwijfeld de meest uitvoerige en gedetailleerde studie over het (oorlogs)verleden van het meest-belaagde gebied van Zuidoost-Azië. Hagen toont aan dat de rol van de Nederlanders niet onderschat mag worden in de hele geschiedenis. Het werk is vooral een schat aan informatie voor al wie geïnteresseerd is in of info wil over Indonesië. Het is een vrij volledig naslagwerk dat vooral gebruikt kan worden in tal van studies over het gebied. Hoed af voor het monnikenwerk dat Piet Hagen hierin heeft gestoken.

Omslag Koloniale oorlogen in Indonesië - Piet Hagen
Koloniale oorlogen in Indonesië
Piet Hagen
Vijf eeuwen verzet tegen vreemde overheersing
Verschenen bij: De Arbeiderspers (2018)
ISBN: 9789029507172
1024 pagina's
Prijs: € 59,99

Meer van Kris Mattheeuws:

Recent

17 juli 2018

Legenden en leven

Over 'De vrouw met het rode haar' van Orhan Pamuk
11 juli 2018

Een ongrijpbare Kretenzische vrijheidsstrijder

Over 'Kapitein Michalis' van Nikos Kazantzakis
10 juli 2018

Het Koplandsiaans minuscule is de kracht in deze bundel

Over 'Houdingen' van Sylvie Marie
9 juli 2018

Nederland komt uit het buitenland

Over 'Rivierenland' van Sunny Jansen (auteur), Martin van Lokven (fotograaf)
6 juli 2018

Kaf maar gelukkig ook koren

Over 'De geur van miljoenen' van Merijn de Boer

Verwant