Paul Gellings – De wereld als leugen

Dystopische roman over de media

Recensie door Els van Swol

Paul Gellings volgt in De wereld als leugen hetzelfde pad als in zijn voorgaande roman De jacht op de klaproos: beiden zijn sleutelromans. De laatste draaide, zoals een sticker op het omslag aangeeft, ‘omtrent de affaire Tuitjenhorn’, de recent verschenen roman draait rond ‘de werkwijze van redacties van kranten en talkshows’ vermeldt de achterflap.
Al zou je in eerste instantie denken dat de auteur zijn lezers met mystieke gedachten en beelden De wereld als leugen binnen wil trekken: ‘Ik ben niemand. Niets dus’ en: ‘Ik ervaar voornamelijk leegte’. Al gauw dringt het besef door dat Gellings hier de spot mee drijft; de ik-figuur zit aan tafel bij de talkshow Midnight met Melchior (MMM), waar zojuist iemand ‘een hallucinante, mystieke roman’ heeft besproken, over een zoektocht ‘naar of confrontaties met het transcendente’. Het gaat de auteur niet om mystiek, maar om mystificaties. Niet om een transcendente wereld en ook niet om de echte wereld, maar om de wereld als leugen. Hooguit om trendgevoelige onderwerpen, zoals mystiek.

Slecht verkopende schrijver

De ik-figuur heet Milan Hartwich. Hij is aangenomen om een column te schrijven bij een regionaal dagblad, ‘De Klaroen’, een kopblad van het Landelijk Dagblad. De lezer weet meteen al, dat hij aan de kant gezet zal worden; de redactie heeft zogenaamd voor een ander format gekozen. Een bekend verschijnsel zoals onlangs bij radiocolumnist Philip Freriks.
Behalve columnist is Hartwich ook schrijver van een roman en dichter in het genre ‘over een liefdesnacht met een sfinx van permafrost’. Gellings citeert een volledig voorbeeld van zo’n gedicht, dat het genre Slauerhoff lijkt te parodiëren – namelijk diens gedicht over de dichter die woont in zijn gedichten, waarbij Slauerhoffs ‘stad en woord’ bij Hartwich ‘loods of achterzaal’ zijn geworden. Hoe zot wil je het hebben. 
Dat beide boeken van Milan Hertwich nauwelijks werden besproken en slecht verkochten, zegt – je kunt erop wachten – vooral iets ‘over de pikorde binnen het bolwerk van uitgevers, jury’s, recensenten en andere inteeltplegers’.

De media


Ook literaire prijzen en hun jury’s krijgen ervan langs. Herken je in Louise Huppeldepup niet Louise Fresco? Net als het succes van Boek van de Maand bij De Wereld Draait Door, van Trien Uittenbroeck (Griet Op de Beeck?). 
Maar net als je denkt dat je in het personage Myra Melchior, de talkshow-presentatrice, Eva Jinek kunt ontwaren, stapt Jinek zelf het verhaal binnen. Zou Myra Melchior dan mede zijn gebaseerd op Nadia Moussaid? Leuk om proberen te achterhalen, al gaat het daar niet echt om – voorop staat dat de lezer in de maling wordt genomen. Helemaal.
Toch komen er genoeg ‘echte’ dingen voorbij, zoals het essay De Nieuwe Revisor van Jeroen Brouwers. Achterin het boek zijn ze op een rijtje gezet. Pastiche en echt grijpen in elkaar, als de Ripolinmannetjes op een verfblik.

Biografie


Zinnen als ‘Stofgoud viel door de roestende bladerkronen, en de zon legde haar hand in mijn nek’ lijken in eerste instantie het verhaal af te remmen, wat je als lezer zowel positief (moment van reflectie) als negatief (stijlbreuk) kunt ervaren. Maar dan komt de aap uit de mouw. Wanneer Gellings Hartwich op een boekenbal beschrijft: ‘Ik was een wandelende stijlbreuk in mijn vliegeniersjack en spijkerbroek’. Al omschrijft Myra Melchior, met wie hij een one night stand heeft, het als ‘bestudeerde nonchalance’. Net als echt en nep grijpen ook stijl en stijlloosheid in elkaar.
 Melchior verzoekt Hartwich een biografie over haar te schrijven, die alle roddels over een affaire tussen haar en Hartwich de kop in moeten drukken. Dat ook dit niets wordt, net als de columns, blijkt uit enkele mooie, sprookjesachtige hoofdstukken over een rodondendronbos en een heks die daar woonde en paart met wolven en beren. Hoofdstukken die – de lezer raadt ook dit snel – het begin van Hartwich biografie van Melchior zijn. Zij is not amused. Met het voorschot (zwart geld van Melchior) vlucht Hartwich per taxi naar het oosten van het land, het sprookjesbos in.

Dystopie

Deze mooi vertelde hoofdstukken – die naast het liefdesverhaal vol seks, drugs, rock ‘n’ roll en de vileine satire op het literaire leven staan – nuanceren het toch wel al te eendimensionale verhaal. Een verhaal dat geplaatst kan worden in de traditie van de dystopische roman, zoals Fahrenheit 451 van Ray Bradbury, die Gellings trouwens ook noemt. 
Hoe kom je nu verder. Daarvoor zou je bij een ideeënroman moeten zijn, met minder clichématig uitgewerkte personages (het heroïnehoertje dat op de achterbank slaapt van Hartwichs auto). Maar daaraan ontbreekt in dit boek misschien de vaart. De keus is aan de lezer.

 

Omslag De wereld als leugen - Paul Gellings
De wereld als leugen
Paul Gellings
Verschenen bij: Passage
ISBN: 9789054523628
244 pagina's
Prijs: € 19,90

Meer van Els van Swol:

Recent

19 maart 2019

Onvermijdelijke consequenties van de multiculturele samenleving

Over 'Salomons oordeel' van Robert Vuijsje
18 maart 2019

Op zoek naar geluk voor de mensheid

Over 'Icarië' van Uwe Timm
13 maart 2019

Reizen zit haar in het bloed

Over 'Zeeuws geluk' van Carolijn Visser
12 maart 2019

Met zwier verteld verhaal rondom twee moorden en een moestuin

Over 'Moord op de moestuin' van Nicolien Mizee
11 maart 2019

Indringende vragen over goede bedoelingen

Over 'De Geesten' van Yves Petry

Verwant