Nâzım Hikmet – Het Epos Van Sjeik Bedreddin

Revolutie en taalrijkdom

Recensie door Martenjan Poortinga

Uitgeverij Jurgen Maas heeft een Turkse klassieker op een prachtige manier vormgegeven en uitgebracht: het politieke Epos van sjeik Bedreddin. Nâzim Hikmet, die de eerste moderne Turkse schrijver wordt genoemd, leefde van 1902 tot 1963. Hij wordt door velen gezien als een van de belangrijkste dichters van de 20e eeuw. Door zijn studie in Rusland kwam hij in aanraking met het futurisme, dat onder andere door Majakovski bekend werd, en wat veel invloed op zijn poëzie had.

Hikmet was een revolutionair in de Turkse wereld. Een deel van zijn leven bracht hij door in gevangenissen door zijn communistische ideeëngoed. Hij zag het als zijn taak via literatuur propaganda te voeren voor het revolutionaire, lees communistische/socialistische gedachtegoed. Het epos van sjeik Bedreddin is in 1936 in de gevangenis ontstaan en is een raamvertelling. Hikmet beschrijft zichzelf in de gevangenis waar hij het visioen krijgt om het verhaal van sjeik Bedreddin, een historische figuur uit de 15e eeuw in de Turkse wereld, te vertellen. Hij doet dat in dichtvorm, gebruik makend van historische gegevens, vertaald naar de tijd waarin hij leeft. Hij trekt zo parallellen met de tijd waarin hij zelf leeft.
Sjeik Bedreddin is een bekende figuur in de Osmaanse geschiedenis en staat symbool voor de opstand tegen het gezag. Hij leidde een boerenopstand in Anatolië in 1416. Die opstand werd meedogenloos neergeslagen en de sjeik werd samen met een aantal kompanen opgehangen.

Raamvertelling

Hikmet kiest voor een raamvertelling om enerzijds een aantal feitelijke gegevens over de sjeik naar voren te brengen, anderzijds door het epos zelf in de vorm van een gedicht, of zoals hij het zelf schrijft: ‘Het schouwspel van geluiden, kleuren, bewegingen en vormen dat ik op deze reis zag, zal ik stukje bij beetje proberen in grotendeels – volgens een oude gewoonte – geordend lange en korte regels, nu en dan op rijm.’
Hikmet is een waarachtig dichter: hij maakt de boodschap steeds ondergeschikt aan de vorm, wat leidt tot prachtige poëzie, waarin inderdaad allerlei fysieke en mentale ervaringen prachtig worden beschreven in de bloemrijke taal van Turkije en dan met name van de volkstaal, waarin Hikmet schrijft. Op deze manier kan iedereen in de Turkse maatschappij zijn verhaal begrijpen. Hij wisselt proza en poëzie met elkaar af, waardoor het een historisch verhaal is maar ook een deel van zijn dagboek en een heldendicht, een waar epos dus.

Een voorbeeld:
‘Vrienden,
Zeg niet: Niet doen!
Zeg niet: Niet doen! Het is vergeefs.
Dit is niet de peer die van zijn tak valt,
dit is geen peer,
ook al is hij gewond, hij valt niet van zijn tak;
dit hart
dit hart lijkt niet op een musje,
niet op een musje!’

Het epos van sjeik Bedreddin is uitgebracht in een voorbeeldige tweetalige uitgave, voorzien van een uitgebreide en zeer heldere inleiding door vertaalster Sytske Sötemann, die erin is geslaagd een prachtige tekst af te leveren.

De lezer kan zich afvragen wat de achtergrond van deze heruitgave is; in de tijd waarin in Turkije tienduizenden mensen worden gearresteerd, waar een dictatoriale alleenheerser alles in het land (en vaak ook nog daarbuiten: de lange arm van Erdogan) bepaalt. Het kan daarmee aangeven dat er in al die eeuwen parallellen te trekken zijn: er waren, zijn en blijven revolutionairen, mensen die opkomen voor de mensenrechten.
Het lezen van dit boek is een feest, een genieten van de rijkdom van de taal.

Tegenwoordig wordt Hikmet in Turkije erkend als een van de belangrijkste dichters van zijn tijd; hij werd in 2009 officieel gerehabiliteerd door de Turkse regering.

 

Omslag Het Epos Van Sjeik Bedreddin - Nâzım Hikmet
Het Epos Van Sjeik Bedreddin
Nâzım Hikmet
Vertaling door: Sytske Sötemann
Verschenen bij: Jurgen Maas
ISBN: 9789491921506
46 pagina's
Prijs: € 18,95

Meer van Martenjan Poortinga:

Recent

20 februari 2019

Nutteloosheid gecombineerd met poëzie en fantasie

Over 'Vrijheid' van Hans den Hartog Jager
19 februari 2019

Gewoon mens blijven in de kou van Spitsbergen

Over 'Een vrouw in de poolnacht' van Christiane Ritter
18 februari 2019

Een messcherp zelfonderzoek

Over 'Neem dit lichaam' van Fatena Al-Ghorra
15 februari 2019

Aansprekende poëzie dicht bij huis

Over 'Fantoommerrie' van Marieke Lucas Rijneveld

Verwant