Marja Pruis – Huiswerk

Huiswerk voor het geweten

Recensie door Joke Aartsen

Haar huiswerk maakte hoofdpersoon Clara uit de roman Huiswerk van Marja Pruis vroeger aan de oude dressoirkast, klep naar beneden, met vele laatjes en troepjes. Nu is ze echtgenote, moeder, ouder, wellicht wijzer maar ook zeker (nog altijd) zoekende. Huiswerk is vooral de weerslag van een niet-aflatende zoektocht naar principes, relationele raadsels en onzekerheden, naar het bepalen van een houding tegenover de inmiddels volwassen kinderen en tegenover ongelijkheid en het grote leed in de wereld.

Over één aspect zijn er geen twijfels en dat is over Clara’s huwelijkse staat en haar relatie met echtgenoot Hartog. Hij is haar ‘hij’, een geruststellend voortdurend aanwezige in de huiselijke situatie, die overigens ook ‘feilloos aanvoelt wanneer hij Clara teveel is’. Pruis benoemt en beschrijft een soort van ‘negatief’ van de vele boeken over rouw en gemis die de laatste tijd verschenen zijn; ze weet te raken in het neerzetten van het fijne vanzelfsprekend gelukkige samenzijn van Clara en Hartog. Er worden niet heel veel woorden vuilgemaakt aan Hartog zelf, maar de roman is doordrenkt van een onderliggende emotie van warmte, dankbaarheid en geluk over zijn aanwezigheid en over hun relatie: een ingevuld verlangen naar nabijheid en aanraken.

Ouder blijf bezit van het kind

De relatie met haar grote kinderen is gecompliceerder. Met name zoon Cosmo heeft de leeftijd bereikt waarop hij meent zich allerlei oordelen aan te kunnen meten en dat doet hij dan ook onbeperkt en onbeschaamd. Als jongvolwassene je ouders de maat nemen is een beschrijving die nog ontbreekt in de beroemde ‘Oei, ik groei’-bijbel van Hetty van de Rijt en Frans Plooij – ten onrechte als je Pruis’ humoristische en herkenbare beschrijvingen van deze fase leest. Cosmo heeft scherpe oordelen over van alles en nog wat: het klimaatakkoord, (vermeend) racisme, uitbuiting of de verspillende kledingindustrie en hij is daarin niet bepaald mild tegenover zijn moeder, of buigzaam. ‘Ik begrijp heel goed wat je zegt. Ik ben het alleen niet met je eens. Behoort dat ook tot de mogelijkheden? Nee, dat behoort niet tot de mogelijkheden.’ Bij dochter Lynn heeft een ander aspect de overhand: ‘Ik denk aan Lynn, voor wie ik mijn hele leven bang ben, ook al is dat het woord niet.’

Interessant is Clara’s overweging waarin ze een veranderende ouder-kind verhouding verwoordt: onze kinderen zijn op een gegeven moment niet meer van ons, maar als ouder blijf je wel bezit van je kind. In die hoedanigheid doe je er als ouder goed aan stil te zitten als je geschoren wordt. Dat doet Clara dan ook in de wijze wetenschap ‘hoe lang de weg is die we moeten afleggen om op het punt te komen waar we compassie voelen.’

Anything

Compassie voelt Clara zeker voor haar werkster Rose, aka Bibata. Clara wil goeddoen en dat is een hele toer, al is het maar omdat ‘De rampen van de wereld bijhouden is als proberen om water te tellen.’ Het leven is voor Clara een vat vol gewetensgevallen en het aannemen van een integere houding tegenover haar illegale werkster Rose is daar een praktijkvoorbeeld van. Op kleine schaal etaleert Clara haar goedheid door nederigheid tegenover haar werkster die ze in alles ter wille wil zijn. Ze zou Rose omwille van haar goede geweten het liefst wit uitbetalen, maar doet dat op Rose’ verzoek toch niet. Ze is flexibel in Rose’ werktijden, helpt haar graag Nederlands spreken, bewaart haar loon voor haar, ontvangt haar met thee en zelfgebakken cake en biedt bij voortduring haar hulp aan voor ‘anything’, wát Rose maar wil. Niet voor niets zal Pruis haar hoofdpersoon de naam Clara Feij hebben gegeven, naar de 18e eeuwse Duitse non Clara Fey die enkele eeuwen na haar overlijden zalig werd verklaard: in nederigheid, eerbiedwaardig gedrag en deugdzaam leven zal deze non een lichtend voorbeeld voor hoofdpersoon Clara zijn.

Twee hoofdstukjes in de roman worden niet vanuit de ik-persoon Clara beschreven, maar vanuit Clara in een personaal vertelstandpunt. Deze wat afstandelijker beschreven Clara laat als ze op vakantie gaat het boek De theorie over morele gevoelens thuis. Wat ze wel meeneemt is Mijn heldere afgrond. Tegen een bekende zegt ze ‘dat hij niet gek moest opkijken als ze in habijt terug zou keren.’ Het geeft de lezer te denken. Geeft ze het streven naar goeddoen op? Is dat het begin van het einde? Komt ze terug als non?

Worsteling met goeddoen

Van een heiligverklaring is de Clara uit de andere vijftig hoofdstukken met wie we door het ik-perspectief en haar vele overwegingen en twijfels nauw meeleven ver verwijderd. Dat blijkt uit haar gewetensstrijd en -wroeging nadat het voor Rose opgespaarde geld is verdwenen. De dressoirkast waaraan de jeugdige Clara in haar onschuld haar huiswerk maakte is de stille getuige van de diefstal van het voor Rose bewaarde geld. Alleen Rose weet dat dit geld in een kistje op deze kast lag, alles wijst dus naar haar als dader. De vraag naar de schuldige voegt een min of meer spannend ‘wieheefthetgedaan’-element aan de roman toe en geeft vooral vorm aan Clara’s dilemma, haar verlies van onschuld en haar worsteling met goed willen doen. Ze wil de voor de hand liggende dader niet beschuldigen, verwerpt zelfs de gedachte daaraan – maar die gedachtes zijn er natuurlijk wel degelijk.

De roman gaat over een gelukkig getrouwde vrouw met twee volwassen kinderen die zichzelf ‘oppervlakkig’ en ‘ambivalent’ noem, die wars is van zekerheden en zo nu en dan een knuppel in een hoenderhok gooit. Een vrouw die kritisch kijkt naar een omgeving waarin vrouwen vaak ‘praalvrouwen’ zijn en die vooral veel nadenkt. Zoals ieder mens waarschijnlijk. Over goed en kwaad, over eigen handelen, over stereotypen, vriendschappen, relaties en, heel praktisch in dit geval, over een illegale werkster en hoe zich tot haar te verhouden. Het boek is enerzijds een feest der herkenning en geeft de lezer anderzijds huiswerk over belangrijke eigen en algemene levensvragen. Dat de roman niet zwaar wordt en dichtbij blijft is een verdienste van Pruis’ prettige schrijfstijl met vlotte dialogen en de nodige humor.

 

 

Omslag Huiswerk - Marja Pruis
Huiswerk
Marja Pruis
Verschenen bij: Uitgeverij Nijgh & Van Ditmar (2023)
ISBN: 9789038809250
216 pagina's
Prijs: € 23,99

Om Literair Nederland draaiende te houden, zijn wij afhankelijk van vrijwillige bijdragen. U kunt ons steunen via de rode knop. Waarvoor onze hartelijke dank!

Meer van Joke Aartsen:

Van God los

Van God los

Over 'Op alles wat ik ben' van Peter WJ Brouwer

Recent

Een invuloefening
14 juni 2024

Een invuloefening

Over 'Dora - Een liefdesgeschiedenis' van Toon Tellegen
Ontroerende familiegeschiedenis
13 juni 2024

Ontroerende familiegeschiedenis

Over 'Autobiografie van een flat' van Otto de Kat
Het wegdenken van woorden
12 juni 2024

Het wegdenken van woorden

Over 'Bijna 90 Hopla’s' van Judith Herzberg
En weer daarheen gaan waar hij vandaan kwam
11 juni 2024

En weer daarheen gaan waar hij vandaan kwam

Over 'Ochtend en avond ' van Jon Fosse
Wijsbegeerte of reisbegeerte
10 juni 2024

Wijsbegeerte of reisbegeerte

Over 'Onder een andere hemel ' van Joke Hermsen

Verwant