Marguérite Duras – Liefde (2018)

Onvermogen elkaar te bereiken, zo ook de lezer

Recensie door Eric de Rooij

Wie in Nederland leest er nog Marguerite Duras? In de tweede helft van de twintigste eeuw was zij een toonaangevend auteur – en filmmaker. Ze schreef romans, verhalen, toneel en filmscenario’s. Om twee hoogtepunten te noemen: het scenario voor de film Hiroshima mon amour (1959) en de roman L’amant (1984) waarmee ze de Prix Goncourt won. Van Duras verscheen eind jaren tachtig nog een Rainbowpocket (Het materiële leven). Nu komen vertalingen van haar werk uit bij marge-uitgeverijen die weliswaar het literaire hart op de juiste plaats dragen, maar helaas met hun uitgaven een publiek bereiken dat niet verder gaat dan dat van een welwillend ontvangen masterscriptie.

Zoals het recent verschenen Liefde (L’amour) bij uitgeverij Vleugels. De vertaling is verzorgd door Marianne Kaas,  een veelgeprezen vertaalster, ook van eerder werk van Duras. Zij vertaalde in de hoogtijdagen van Duras L’amant voor de Arbeiderspers. In het afgelopen decennium heeft Kaas de draad weer opgepakt en voor uitgeverij Vleugels kleiner werk van Duras vertaald.

Liefde is een tekst van amper negentig bladzijden. Als je door het boekje bladert valt vooral de bladspiegel op zoals hieronder te zien is:

Om te beginnen valt op hoe de tekst telkens inspringt: als een zin doorloopt wordt er ingesprongen, maar ook bij gesproken tekst. Die begint steevast halverwege de pagina. Waarom? Om de romantekst een zweem van poëzie te geven?  Bovendien zijn zowel de geciteerde woorden van het personage als de tekst van de verteller (‘hij vervolgt’) dan cursief gedrukt. Die aanwijzingen van de verteller zijn legio, maar weinig gevarieerd. Het aantal gevallen van ‘ze voegt eraan toe’ is niet op twee handen te tellen.

 

De achterflap meldt dat het boek ‘een nieuwsgierigmakende, angstaanjagende weergave van het menselijk geheugen [is]. In poëtische en fragmentarisch filmische stijl verhaalt Marguerite Duras over wat we vergeten, wat ons bijblijft en wie we zijn.’ Met zo’n achterflap weet de lezer eigenlijk nog niets. Het past wel bij Liefde. Ook nadat alle negentig bladzijden zijn gelezen, weet de lezer niets. Wat heb je nu gelezen?

De opening van het verhaal is als volgt:
‘Een man.
Hij staat, hij kijkt: naar het strand, de zee.
Het is eb, de zee is kalm, het seizoen is onbestemd, de tijd, traag.
De man bevindt zich op een plankier dat op het zand ligt.
Hij gaat gekleed in donkere kleren. Zijn gezicht is duidelijk waarneembaar.
De kleur van zijn ogen is licht.
Hij staat roerloos. Hij kijkt.’

Een stijl die enerzijds poëtisch lijkt, maar ook neigt naar een storyboard van een film. Liefde lijkt op minimal music, korte motieven worden telkens herhaald met minimale variatie. Naast bovengenoemde man, is er nóg een man en een vrouw. Ze lopen over het strand. Wie hun gangen nagaat, verdwaalt. De zee kleurt het decor. De rivier biedt een grens. In de verte is het stadje S. Thala. Dag en nacht wisselen elkaar af. De dialogen bevestigen dat de personages weinig van elkaar begrijpen:

‘ “Waarom huilt u?”
“Huil ik?’”

Of:
‘“Ik verwacht een kind, ik moet overgeven.”
“Niet kijken, kijk naar mij.”’

Wat aan Liefde ontbreekt is een voor- of nawoord dat de lezer een handje op weg helpt. Bij gebrek aan deze ondersteuning is de lezer aangewezen op het internet. De website Hanta van Liliane Waanders biedt uitkomst voor wie niet bekend is met het oeuvre van Duras. Waanders, een echte liefhebber en kenner, schrijft dat Liefde ‘tamelijk abstract’ blijft zonder kennis van De vervoering van Lol V. Stein. Ook de roman De vice-consul en de film India Song ‘moeten bij Liefde betrokken worden’. Zo blijkt de dode hond die de lezer op het strand trof ook al in ander werk van Duras terug te vinden te zijn.

En wat te denken over de liefde zelf? In 1998 verscheen de biografie over Duras’ leven. Pak die erbij en je begrijpt hoe gecompliceerd liefde in haar leven is geweest, van de incestueuze liefde voor haar broertje tot en met de liefdeloze daden die zij van haar moeder onderging. Niet vreemd dat in Liefde vooral onvermogen om elkaar te bereiken – zeker met woorden– een rode draad vormt.

Allemaal heel erg interessant. Alleen, is dat nu de bedoeling bij de uitgave van deze tekst om her en der te grasduinen om grip te kunnen krijgen op het geheel? Liefde krijgt dus méér betekenis in de context van het andere werk van Duras. Wil je Liefde echt appreciëren dan moet je je ook in haar biografie verdiepen. Het is de vraag of veel lezers dit kunnen opbrengen. Helaas nog een reden waardoor het publieke bereik van Liefde niet verder zal gaan dan dat van die welwillend ontvangen masterscriptie.

 

Omslag Liefde (2018) - Marguérite Duras
Liefde (2018)
Marguérite Duras
Vertaling door: Marianne Kaas
Verschenen bij: Uitgeverij Vleugels (2018)
ISBN: 9789078627524
96 pagina's
Prijs: € 21,95

Meer van Eric de Rooij:

Recent

11 oktober 2019

Het nietige van de mens in essayistische roman

Over 'Flessenpost uit Reykjavik' van Laura Broekhuysen
10 oktober 2019

Stilistische rijkdom en ouderliefde in een realistische roman

Over 'Jagersmaan' van Jan Vantoortelboom
7 oktober 2019

Toerist avant la lettre

Over 'Eiland in de nevel' van Lodewijk Dros
4 oktober 2019

Poezië van een sterk stilistische eenheid

Over 'Een vreemdeling voor de dageraad' van René Char
2 oktober 2019

Lezen zonder kompas

Over 'Verdwaald' van Wiljan van den Akker

Verwant