Konstamze von Schulthess – Nina Schenk gravin von Stauffenberg

Historisch interessant en intiem portret

Recensie door Dominique Rothengatter

In dit boeiende en intieme portret gunt Konstanze von Schultess de lezer een blik in het bewogen privéleven van de familie Von Stauffenberg. Als jongste dochter vertelt ze mede aan de hand van het schrijven van haar moeder, over haar leven van voor, tijdens en na de Tweede Wereldoorlog.

Centraal staat de levensgeschiedenis van Konstanze’s moeder, een zelfstandige en moedige  vrouw, gewend om alleen voor haar kinderen te zorgen. Konstanze verklaart die zelfstandigheid uit het feit dat haar moeder door het beroep van haar man, werkzaam in het leger, veel van huis was. Daarnaast is het volgens haar een familietrekje, overgeërfd van de Russische familie van haar moeders kant. Deze familie had diverse ontberingen, onder andere als gevolg van progroms, overleefd.

In dit boek wordt al snel duidelijk dat Nina volledig op de hoogte was van de plannen van haar man om een aanslag op Hitler te plegen en dat ze hem hierin volledig steunde. Wanneer de welbekende aanslag door Klaus von Stauffenberg en zijn samenzweerders op Hitler mislukt, verandert het leven van zijn familie voorgoed. Klaus von Stauffenberg wordt gedood. Vervolgens vertelt Nina aan haar kinderen dat hun vader een fout heeft gemaakt. Noodgedwongen moet ze haar man afvallen om haar gezin te veilig te stellen. De familie von Stauffenberg krijgt te maken met Sippenhaft en veel van de familieleden worden opgepakt. Nina von Stauffenberg wordt eveneens opgepakt en komt eerst in de gevangenis en later in een concentratiekamp terecht.

Wat indruk maakt, is vooral de innerlijke kracht die Nina tijdens haar eenzame opsluiting in het concentratiekamp laat zien.
‘Ik heb me dikwijls afgevraagd hoe je zo’n gevangenschap in een isoleercel kunt doorstaan zonder letterlijk gek te worden. Mensen hebben zich wel van het leven beroofd, anderen zijn volkomen radeloos geworden door de psychische nood waarin ze raakten. Bij mijn moeder was daar geen sprake van. Met onvoorstelbare levensmoed en haast onbegrijpelijke zelfdiscipline heeft ze getracht zich ‘te organiseren’, zoals ze dat noemde. De saaiheid van alledag, de eentonigheid van het alleen zijn doorbrak zij door middel van zelfbedachte rituelen. Elke activiteit was haar welkom, elke taak, al was die nog zo klein, was voor haar een gelegenheid om haar aandacht af te leiden.

Dit portret vormt een microgeschiedenis van de Tweede Wereldoorlog, maar het lijkt ook een zoektocht naar de eerste periode uit het leven van Konstanze. Ze wil een juist beeld geven van de positie van haar moeder en verzetsvrouwen in de Tweede wereldoorlog. Vanuit de waarden waarmee Konstanze’s ouders opgroeiden als fatsoen, eerlijkheid en verantwoordelijkheidsbesef, namen ze het risico om hun leven op het spel te zetten en een aanslag op Hitler te beramen. Konstanze begrijpt niet dat de rol van verzetsvrouwen in de tweede wereldoorlog zo weinig aandacht heeft gekregen tot op de dag van vandaag. Want zo stelt ze in haar voorwoord:
‘Ten onrechte, want de mannen van het verzet tegen Hitler waren merendeels getrouwd en hadden een gezin, en ze waren afhankelijk van partners die onvoorwaardelijk achter hen stonden en hen steunden.

Dat heeft tot op heden nog maar weinig erkenning gekregen. Veel historici zien in de vrouwen van verzetsmensen in het beste geval argeloze slachtoffers. Meestal worden ze slechts terloops genoemd en voor het grote publiek spelen ze nauwelijks een rol.
Daarnaast nuanceert ze ook de positie van de Duitsers in de 2de wereldoorlog ten opzichte van Hitler. Een kleine groep Duitsers was wel degelijk kritisch ten opzichte van Hitler. De mislukte aanslag van haar vader op Hitler is hier een voorbeeld van.

Konstanze beschrijft het leven van haar moeder, aangevuld met citaten uit diens schrijven. Ik kan hierdoor op sommige momenten lastig onderscheiden wie precies aan het woord is en wie nu over wie vertelt. Daarnaast is haar woordkeuze dikwijls behoorlijk vormelijk. Ook heeft ze de neiging om hier en daar in herhaling te vallen en wil ze erg veel ‘geschiedenis’ in een klein stukje vertellen.  Konstanze von Schultess is geen geboren vertelster maar door haar verbondenheid met de personen waarover ze schrijft vormt het een historisch interessant en intiem portret met veel waarde voor generaties die na haar komen.

 

Nina Schenk gravin von Stauffenberg
Konstamze von Schulthess
Een portret
Verschenen bij: Arbeiderspers
ISBN: 9789029567701
208 pagina's
Prijs: € 0,00

1 reactie

  • Annabel Verwer schreef:

    Ik was aangenaam verrast om dit boek hier aan te treffen! Ik heb zelf de eer gehad om een recensie hierover te schrijven voor de site: http://www.go2war2.nl. En onze conclusies zijn vrijwel eensluidend. Leuk om dat te ervaren.
    Een kleine aanvulling op de opmerking dat “een kleine groep Duitsers wel degelijk kritisch was ten opzichte van Hitler…”- Er waren verschillende groepen, die verzet hebben geboden in Duitsland ten tijde van WO II en er zijn ook verschillende aanslagen op Hitler gepleegd.

    Met vriendelijke groeten,

    Annabel Verwer.





 

Meer van Dominique Rothengatter:

Recent

12 juli 2019

De positie van vrouwen in de maatschappij in herkenbare situaties

Over 'Oplossingen' van Marja Pruis
3 juli 2019

Literatuur als gebed en houweel

Over 'Koers Zuid, richting Noord' van Ariel Dorfman
2 juli 2019

Literair spel van de schrijver

Over 'De groene gravin' van Rob Schouten
28 juni 2019

Fraaie vertakkingen die ontstaan vanuit een wat troebele hoofdstroom

Over 'Verzonnen grond' van Désanne van Brederode
27 juni 2019

Verdriet als stijlvorm

Over 'Mannen in mijn situatie' van Per Petterson

Verwant