Jenny Offill – Weersverwachting

De buitenwereld die binnendringt

Recensie door Stefanie Katzenbauer

Jenny Offill (1968) brak in 2014 internationaal door met haar roman Verbroken Beloftes. Haar nieuwste boek sluit aan bij het hedendaagse thema: klimaatverandering. In Weersverwachting laat ze zien hoe  naderende rampen’ langzaam ons leven binnendringen en, zonder dat het met veel bombarie gepaard gaat, een dagelijks onderwerp worden.
In Weersverwachting maken we kennis met Lizzie, een bibliothecaresse die werkt in de universiteitsbibliotheek waar ze eigenlijk zou promoveren. Ze is getrouwd, heeft een kind, een hond en een broer met een verslavingsverleden. Voor die broer zette ze haar academische ambities permanent op pauze. Het overmatig in de gaten houden van haar broer en diens kans op een terugval, bieden haar het perfecte excuus om ook haar eigen leven en huwelijk in de wacht te zetten.

Eigen leven 

Naast haar werk in de bibliotheek wordt ze door haar voormalige promotor gevraagd mee te helpen met het ontwikkelen van een podcast rondom klimaatverandering. Lizzie’s taak is om de vele vragen die per e-mail binnen komen te categoriseren. Sommige mensen mailen vanuit geloofsovertuiging, nieuwsgierigen willen weten wat ze te wachten staat en er zijn de zogenaamde ‘preppers’. Deze laatste categorie is al tijden bezig een minutieus plan te maken voor wanneer de ramp toeslaat. Welke plek is het veiligst bij de veranderende temperaturen? Hoe leer je je kind survivalskills aan? Langzaam maar zeker begint ook Lizzie prepgedachten te krijgen. Deze blijven echter altijd op de achtergrond. Want: uiteindelijk krijgen je eigen leven en de directe zorgen die daarbij horen, toch voorrang op het grotere geheel.

Voor Lizzie zijn deze directe zorgen voornamelijk haar broer Henry, wiens verslavingsachtergrond en recente vaderschap veel aandacht opeisen. Met het in huis nemen van haar onstabiele broer, lijkt ze hem voorrang te geven op haar eigen gezin. “De vorige keer dat Henry verzoop was ik hem meteen achterna gesprongen. Ik stopte met mijn proefschrift en heb het nooit meer afgemaakt.” Daarbij blijkt hij een slechte huisgenoot. ‘Henry drinkt alle melk op. Henry raakt de afstandsbediening kwijt. Henry schreeuwt tegen Eli omdat hij zo vroeg de woonkamer binnenkomt.’ Net als ze dat bij zichzelf doet, besluit Lizzie Henry voornamelijk te helpen door hem met anderen te vergelijken en hem op die manier ervan te overtuigen dat hij een goed mens is. ’”Je moet me helpen Lizzie”, zegt mijn broer. […] “Ik help je al.” Ik zet hem op de bank, zet My Strange Addiction aan. […] Ik eet in elk geval geen talkpoeder, troost ik mezelf.’

Weersverwachtingen is een snel en gemakkelijk te lezen roman. De alinea’s met veel witregels, korte zinnen en overpeinzingen creëren een versnellend effect. Is het omdat Offill op deze manier het steeds sneller naderende onheil van klimaatverandering wil illustreren? Of omdat ze wil laten zien hoe het nieuws ons dagelijks leven bijna onmerkbaar binnensluipt? De vele losse alinea’s komen fragmentarisch over, bijna als ware het dagboeknotities. Offill vindt het niet nodig om situaties of personen te introduceren. Lizzie spreekt simpelweg over ‘de vrouw met de megafoon’ en over ‘Sylvia’. 

Gekunsteld literair

De toon, overpeinzingen en vergelijkingen doen soms geforceerd aan, zoals de beschrijving van producten in de supermarkt die ‘proberen hun ware aard te verkondigen’ maar hun ‘glans verliezen onder de afgrijselijke muziek’. Het zal bedoeld zijn als een metafoor voor het drugsgebruik van Lizzie’s broer en hoe deze drugs om aandacht blijven schreeuwen, gelijk aan de schreeuwerige reclame voor supermarktproducten. Maar om dit als ‘ware aard verkondigen’ te beschrijven in een reclamesetting doet ronduit gekunsteld aan.  

Dat wil overigens niet zeggen dat er geen mooie beschouwingen in Weersverwachting te vinden zijn. De alledaagse dingen die mensen doen, weet Offill goed weer te geven. Zoals de oude man in Lizzie’s bibliotheek die constant zijn wachtwoorden vergeet. Of de onderliggende kritiek op de Verenigde Staten die ze sierlijk weet te verpakken in deze passage: ‘Zo was het ook na de aanslagen van 11 september. Er hing zo’n gegons in de lucht. Overal praatte iedereen over hetzelfde […] Ik had met een vriend in een cafeetje afgesproken voor koffie. Zijn familie was een week voor de afzetting van de sjah uit Iran gevlucht. Hij wilde het niet over het gegons hebben. Toch bleef ik aandringen. Jouw volk is eindelijk in de geschiedenis beland, zei hij. De rest van ons is daar al.’ 

Geforceerde urgentie

Een ander gegeven dat voor de hand ligt is de spiegel die Offill ons met Weersverwachting lijkt te willen voorhouden. Lizzie is iemand uit de gegoede middenstand. Een vrouw die zich bewust is van het multiculturele gehalte van haar buurt, maar die ook haar best doet om haar zoontje bij de speciale ‘Eagles’ te krijgen: een vertakking van de school voor kinderen met bovengemiddelde potentie. Ze doet erg haar best om voor de buitenwereld een goed mens te lijken. Haalt boodschappen bij de eco-winkel, maakt taxiritjes bij taxichauffeur wiens bedrijf kopje onder dreigt te gaan en gaat naar meditatieles. Maar in de zomer komt haar ware aard boven: ‘Ik loop de woonkamer in en zet de airco op z’n hoogst. Ben vindt het verspilling om hem zo hoog te zetten. Stel dat we het netwerk overbelasten. Maar ik heb het heet en dat is belangrijker.’ Haar zoontje vat het al vroeg in het boek  samen door te vragen: ‘Weet je zeker dat je mijn moeder bent? Soms lijk je daar gewoon geen goed genoeg mens voor.’

In de tijdspanne dat we Lizzie volgen, laat Offill zien hoe grote veranderingen en groot nieuws in de wereld, zoals klimaatverandering, de verkiezing van Trump, de #MeToo beweging, langzaam maar zeker het dagelijks leven van mensen binnendringen. Ze bespreken deze veranderingen tijdens het eten aan de keukentafel. Googelen naar manieren om zich voor te bereiden en veilig te houden. Offill schrijft: ‘Vrouwen van vruchtbare leeftijd worden aangespoord om een spiraaltje te laten plaatsen’ en Lizzie’s man vraagt zich af of ze een geweer moeten aanschaffen waarop Lizzie redeneert: ‘Maar dit is Amerika. Als je minder dan drie mensen doodschiet haal je het nieuws niet eens. Ik bedoel, dat is toch wel het laatste recht dat ze zullen afnemen?’ Hiermee refereert Offill waarschijnlijk aan het gangbare wapenbezit in Amerika en de vele openbare schietpartijen en ‘school shootings’ die plaatsvinden. Offill snijdt dit onderwerp echter zo terloops en kort aan, dat niet helder wordt wat Lizzie’s standpunt in deze discussie is. Het woord ‘recht’ zou kunnen wijzen op een voorstanderspositie. 

In essentie vooral haar eigen problemen

Door het grote met het triviale te vermengen, en daarbij het triviale meer gewicht mee te geven dan de ‘echt grote problemen’ ontneemt Offill zichzelf de kans om een sterke stem toe te voegen aan de maatschappelijke thema’s. Het resultaat is een ietwat zeurderig personage dat zich vooral voor de buitenwereld goed voordoet maar in essentie vooral om haar eigen problemen geeft. Daar maakt natuurlijk niet alleen Lizzie zich schuldig aan, wat wordt geïllustreerd wanneer zij verlekkerd naar Extreme Couponing programma’s kijkt en beschrijft: ‘De presentator vertelde dat ze haar huis onlangs had verbouwd om de bulkaankopen te kunnen opslaan en nu met haar gezin in het half afgebouwde souterrain woonde.’ Zo laat Offill zien dat de mensheid alsmaar meer en meer wil. Ook als dit betekent dat mensen hun eigen huis (of de aarde) daarvoor openbreken en in het puin moeten wonen.

 

Omslag Weersverwachting - Jenny Offill
Weersverwachting
Jenny Offill
Vertaling door: Roos van de Wardt
Verschenen bij: De Geus
ISBN: 9789044543377
240 pagina's
Prijs: € 20,00

Meer van Stefanie Katzenbauer:

Recent

18 september 2020

Zelfspot in menselijk onvermogen

Over 'Hoe harder ik loop, hoe kleiner ik ben' van Kjersti Annesdatter Skomsvold
17 september 2020

De Jules Deelder van het proza

Over 'Keukendrinkers' van Rein Hannik
16 september 2020

Het verloren paradijs van een romanticus

Over 'Het land van de handen' van Luuk Gruwez
15 september 2020

Collectief de afgrond in met Ana Paula Maia

Over 'De ziel in het bloed' van Ana Paula Maia
4 september 2020

In gevangenissen worden nieuwe leiders gevormd

Over 'Geweld is nooit ver weg' van Judit Neurink

Verwant