Jannie Regnerus – Het wolkenpaviljoen

Een zorgvuldig gebouwd werk

Recensie door Martenjan Poortinga

Jannie Regnerus is een schrijver met een klein, zorgvuldig geschreven en fijn oeuvre, waarvan Het Wolkenpaviljoen de laatste uitgave is. Voorheen verschenen onder meer Het lam, De ent en Nachtschrijver, korte maar grote romans met grote thema’s. En haar verslag van haar verblijf van een jaar in Japan heet niet voor niets Het geluid van vallende sneeuw, waarmee ze al aangeeft waar het haar om gaat: niet om grote gebaren, maar om gevoel en stijl, om esthetiek en schoonheid, om zen. 

Het wolkenpaviljoen sluit daar naadloos bij aan. Het is een kaal geschreven, bijna minimalistische roman, waarin veel is weggelaten, waardoor je veel kunt invullen en eigenlijk ook weer niet. Er staat geen overbodig woord in, maar om dit boek samen te vatten zijn nogal wat woorden nodig.

Motto

Regnerus is behalve schrijver ook beeldend kunstenaar en dat is goed te merken. Het begint al bij het motto, een citaat van de schilder Jan Mankes, die kale landschappen schilderde en van wie de wereld noodgedwongen steeds kleiner werd waardoor hij klein moest schilderen. Dat motto luidt: ‘Je kent de teedere kant van mijn werk … Ik voel de blijdschap om dat teedere het sterkst, als ik aan een vinkennest denk, met spinrag en korstmos op een Mei-ochtend’. Later in het boek wordt verwezen naar de schilderende stratenmaker Willem van Althuis, wiens landschappen ook al uitblinken door soberheid.

Bouwen in betekenis

Beide kunstenaars vinden we in de hoofdpersoon van Het wolkenpaviljoen terug. Architect Luut vraagt zich mistroostig af hoe zijn achtjarige dochter Tessel zich na de scheiding van haar ouders in twee huizen thuis kan gaan voelen. Jarenlang heeft Luut zorgvuldig gebouwd aan een huis voor zijn gezinnetje, maar als het huis klaar is, is zijn huwelijk voorbij. Luut verliest zijn vrouw, zijn huis en raakt ook zichzelf kwijt.

Schuldgevoel ten opzichte van zijn dochter, onzekerheid over zijn rol in huwelijk en scheiding, een zekere mate van dakloosheid omdat hij zich nergens thuis voelt, spelen hem parten. Een architect bouwt, is constructief en een scheiding breekt af, maakt kapot, is destructief. Luut moet voor zichzelf weer een huis vinden waar hij zich thuis kan voelen. Daarover denkende komt hij ook in conflict met de architectuur in Nederland waardoor hij bovenal zichzelf terug dient te vinden. ‘Luut weigert nog langer mee te doen aan het opgejaagde bouwen, de huizen die hij ontwerpt krijgen geen tijd om te wortelen’.

Toewijding

De begrippen bouwen en wonen, je ergens thuis voelen, verblijven, verhuizen, een dak boven je hoofd, betekenis geven aan wat je bouwt, alles laat Regnerus aan de orde komen als een constante stroom in Luuts gedachten. Zijn vader was metselaar. Luut fantaseerde over hem dat hij een toren bouwde die hem elke dag een stukje dichter bij de wolken bracht, waar zijn vader een paviljoen ging bouwen. De Sagrada Familia van Gaudi is voor Luut een voorbeeld van toewijding omdat er generaties lang gebouwd wordt aan een zinvol project.

Toewijding is in het werk van Regnerus een sleutelbegrip dat zij ook aan haar hoofdpersoon heeft meegegeven. Of je nu met zorg een stapel stenen metselt, vindt Luut, of een monumentje maakt van een gevonden steentje dat je zorgvuldig op een ander steentje legt, of dat er meer dan honderd jaar wordt gebouwd aan Gaudi’s kathedraal, het gaat om toewijding, zorg en aandacht.

Japan

Om met zichzelf in het reine te komen gaat Luut naar Japan, het land waar hij zich als student ook liet inspireren. Hij wil er daar achter komen waar zijn toekomst ligt, losbreken uit de heersende ideeën over architectuur en kijken hoe in Japan wordt omgegaan met bouwen, buiten en binnen, met duurzaamheid en met betekenis geven aan dat wat gebouwd wordt. Hij bezoekt de Ise Jingu-tempel die elke twintig jaar wordt afgebroken en op dezelfde manier weer opgebouwd. Daardoor worden de eeuwenoude constructietechnieken bewaard en doorgegeven. Dat inspireerde de jonge Luut eerder en hij hoopt daar nu weer perspectief  te vinden. ‘… moet hij terug naar Japan (…), niet om daar zijn verleden opnieuw te beleven maar er zijn toekomst terug te vinden’.

Anekdotiek is in deze roman niet te vinden, tenzij je het verhaal van de duiven zo zou willen benoemen. Een in een verlaten fabrieksgebouw ingesloten duivenechtpaar heeft daar een nest gebouwd van restjes ijzer, zorgvuldig in rondingen verbogen. Het nest was prachtig , maar voldeed niet aan zijn doel: onderin lagen twee koude eieren.

Onder de oppervlakte

Regnerus geeft haar kijk op iemands plaats in het leven weer. Waar een mens verblijft is hij thuis en een thuis moet en kan iemand zelf bouwen. Het leven is te bouwen, steentje voor steentje. Elke gebeurtenis, elke gedachte, elke invloed draagt bij aan het bouwwerk van het menselijk bestaan.

De lezer die deze roman oppervlakkig leest en alleen het verhaal tot zich neemt, zou het saai en vooral braaf kunnen vinden. Maar door de oppervlakte heen raakt je de schoonheid en de zorgvuldigheid waarmee Regnerus Het wolkenpaviljoen heeft gebouwd. Elk woord op de juiste plek, als een constructie waarvan iedere steen even belangrijk is. Het wolkenpaviljoen is een prachtig boek en Regnerus een schrijver die een veel groter publiek verdient.

 

Lees hier het interview van Just Houben met Jannie Regnerus.

 

Omslag Het wolkenpaviljoen - Jannie Regnerus
Het wolkenpaviljoen
Jannie Regnerus
Verschenen bij: Uitgeverij Van Oorschot
ISBN: 9789028210370
101 pagina's
Prijs: € 20,00

steun-ons

Jaarlijks publiceert Literair Nederland ruim vierhonderd boekrecensies en literaire berichten mede dankzij donaties van lezers. Uw hulp om boekrecensies, interviews, columns en essays in de toekomst te laten verschijnen is nodig. Klik voor een bijdrage. Onze dank is groot!

Meer van Martenjan Poortinga:

Recent

30 november 2020

Verhaal van alle tijden opnieuw verteld in een prachtige bundel

Over 'Vissenschild' van Liesbeth Lagemaat
26 november 2020

Met woorden alles mogelijk maken

Over 'Honderd hoge dagen' van Tomas Lieske
25 november 2020

De wereld op zijn kop

Over 'Piranesi' van Susanna Clarke
24 november 2020

Ambitieuze roman tegen de achtergrond van de nieuwe staat Zambia

Over 'De rook die dondert' van Namwali Serpell
20 november 2020

De draagwijdte van een keuze

Over 'Het leven speelt met mij ' van David Grossman

Verwant