Jan Vantoortelboom – Jagersmaan

Stilistische rijkdom en ouderliefde in een realistische roman

Recensie door Martenjan Poortinga

Een nieuwe roman van Jan Vantoortelboom, de auteur van het alom geprezen Meester Mitraillette. Jagersmaan speelt in de jaren na de Eerste Wereldoorlog in Vlaanderen, in een tijd van opbouw en grote armoede, net zoals Meester Mitraillette. Een tijd die nog steeds veel invloed heeft op het gevoel van achterstand dat veel Vlamingen hebben en op de geslotenheid van dorpsgemeenschappen. Hoofdpersonage Victor werkt op de boerderij van zijn moeder en heeft een meisje in het dorp zwanger gemaakt. Hij kan het kind niet erkennen omdat de moeder getrouwd is. Hij moet daarom en mede door de grote armoede, zijn dorp verlaten.

Je zou het een vlucht kunnen noemen. Zijn moeder wil dat hij naar Amerika gaat, waar volgens haar de toekomst ligt. ‘Veel grond, veel beesten, vrouw en kinderen’. Victor scheept zich in en terwijl hij staat te wachten op de boot, wordt hij aangesproken door twee ronselaars die namens de Ierse Republikeinse Broederschap proberen hem te rekruteren voor de Broederschap. Victor gaat hier niet op in. Onderweg wordt hij opnieuw lastig gevallen door de ronselaars, een agressief stel. Victor voelt zich in het nauw gedreven en springt in een plotselinge opwelling op volle zee van het schip en spoelt uiteindelijk nauwelijks levend aan op de kust van Ierland.

Ver weg van Amerika

In Ierland wil hij niet kiezen tussen verschillende facties van de versplinterde Ierse Republikeinse Broederschap (IRB) en probeert de burgeroorlog te ontlopen. Hij komt terecht bij een schoolmeester die voor zijn dochtertje zorgt. De man wordt geëxecuteerd door een van de elkaar beconcurrerende facties van de IRB en Victor slaat op de vlucht met Kitty, het dochtertje. Na een aantal omzwervingen klopt hij ergens aan om geld te verdienen voor hun levensonderhoud. Hij komt in een slachterij te werken  als rattenvanger. Het is vuil werk dat hem echter goed afgaat. Het meisje brengt hij onder in een afgesloten ruimte bij het bedrijf. Op zeker moment wordt hij bij zijn baas, de Baron geroepen en wordt hij gedwongen een moord te plegen. Hij bedingt dat hij daarna vrij man is. Hij vermoordt uiteindelijk met een schot twee mensen van een concurrerende factie.

Jagersmaan

Met Kitty komt hij terecht bij Dolores, waar hij het feest van de jagersmaan meemaakt.
‘Het feest van de jagersmaan, het begin van de winter. Dan moeten eerst alle vuren worden gedoofd zodat het pikdonker is en alleen de maan licht geeft, en daarna wordt er een groot vuur gemaakt en er wordt gedanst en iedereen verkleedt zich… Er wordt geofferd, er wordt gejaagd en het zwakke vee wordt geslacht voor de komende winter en alle fruit moet voor vanavond worden geplukt, want daarna is het behekst…. Het is de nacht van de feeën en de geesten van de doden. Dan komen ze voor even terug naar ons, want de deur tussen hemel en aarde staat op een kier.’

Hij gaat met Kitty naar Dublin om alsnog in te schepen voor Amerika. Onderweg naar de haven wordt de trein door opstandelingen beschoten en sterft Kitty. Voor Victor blijft er niets anders over dan met hangende pootjes in Dublin op zoek te gaan naar de Baron van wie hij wil dat hij een ticket betaalt om terug te gaan naar zijn dorp. Hij beseft dat daar zijn toekomst ligt, bij zijn moeder en zijn dochtertje, ondanks alles. Dat is een duur ticket, Victor. Dat is een erg duur ticket, zei de Baron.’

Aantrekkende vertelling

Jan Vantoortelboom is een geweldig verteller. De roman is stilistisch bijzonder knap, de lezer wordt meegezogen in de wereld van de twee vertellers, moeder en Victor, en leeft zich in de motieven van beiden in. Zowel het leven in Vlaanderen ten tijde van armoede als het leven in Ierland, verscheurd door de burgeroorlog, wordt levensecht beschreven. Een prachtige roman over de liefde tussen een vader en zijn dochtertje. Maar ook over de geslotenheid van een man. En over een moeder die uit liefde voor haar zoon hem wegstuurt. Vantoortelboom laat zien hoe sterk een man kan zijn in een overlevingsstrijd die hem uiteindelijk weer terugbrengt naar huis. Door zijn beeldend taalgebruik en inlevingsvermogen weet hij de lezer te overtuigen in deze psychologische en zeer realistische roman. Dit verhaal zou zich zomaar in de werkelijkheid kunnen hebben afgespeeld.

 

Omslag Jagersmaan - Jan Vantoortelboom
Jagersmaan
Jan Vantoortelboom
Verschenen bij: Atlas Contact (2019)
ISBN: 9789025454050
256 pagina's
Prijs: € 21,99

steun-ons

Jaarlijks publiceert Literair Nederland ruim vierhonderd boekrecensies en literaire berichten mede dankzij donaties van lezers. Uw hulp om boekrecensies, interviews, columns en essays in de toekomst te laten verschijnen is nodig. Klik voor een bijdrage. Onze dank is groot!

Meer van Martenjan Poortinga:

Recent

1 april 2020

Herinneringen van een kunstliefhebber

Over 'Andermans wegen' van K. Schippers
31 maart 2020

Libanese galgenhumor

Over 'Grappen voor de schutters' van Mazen Maarouf
28 maart 2020

Alle vrouwen zullen vleugels hebben

Over 'Circusnachten' van Angela Carter
26 maart 2020

Een ode aan de taal

Over 'Wittgensteins minnares' van David Markson
25 maart 2020

Het verzwegen oorlogsverhaal van zijn grootvader in Leningrad

Over 'Stad der dieven' van David Benioff

Verwant