Ileen Montijn – Naar buiten

Stedelingen op het platteland

Recensie door Olivier Rieter

Naar buiten is een boek over landelijk wonen van historica Ileen Montijn. Ze belicht dit landelijk wonen in Nederland in de negentiende en twintigste eeuw. In de tekst wordt een visie op de  ‘rustgevende natuur’ tegenover de ‘jachtige stad’ geplaatst. (9). Montijn geeft aan dat dergelijke clichés een grote rol speelden en nog wel spelen in de beeldvorming. Volgens haar is het verlangen naar buiten een product van de verstedelijking. ‘Het is luxe, een teken van welvaart.’ (11)

Het boek gaat niet zozeer over de cultuur van het buiten zijn (wandelen, fietsen, kamperen),  maar over het wonen buiten de stad. Montijn biedt een internationaal perspectief, maar ze richt zich vooral op Nederland. De publicatie is in een prettige stijl geschreven en is omdat de schrijfster geen jargon gebruikt geschikt voor een brede doelgroep.

Naar buiten is vooral een weergave van tal van meningen over wonen van architecten en schrijvers die ze in tijdschriften en publicaties ventileerden in de loop van de laatste twee eeuwen. Wat het boek ontbeert is eigen sociologische of historische analyse op basis van het opgenomen materiaal van de kant van Montijn. Waarschijnlijk heeft ze bewust de keuze gemaakt voor toegankelijkheid in plaats van interpretatie. Waar ze wel met gefundeerde meningen komt is dit meteen interessant. Zo schrijft ze: ‘Pas in de tweede helft van de twintigste eeuw veranderde er iets ingrijpend aan de verwachtingen die mensen hadden van het eigen huis en de gekozen interieurstijl: waar het vroeger ging om het uitdrukken van  respectabiliteit ontstond later behoefte aan persoonlijke expressie.’ (100) Dit lijkt af te steken tegen veel saaie modernistische architectuur uit recente decennia, maar ook tegen sommige uniforme nostalgiserende stijlen in nieuwbouwwijken.

Het boek had misschien analytischer kunnen zijn met een andere opzet, waarbij er nog meer voor gekozen zou zijn om de oorzaken van maatschappelijke veranderingen en de eruit voortkomende mentaliteiten te belichten, veranderingen weerspiegeld in woonbeleving. Aparte hoofdstukken over overheidsbeleid, landschapsarchitectuur, restaureren (van vooral boerderijen), de verschillen en overeenkomsten tussen het nostalgische bouwen in de stad en op het platteland en geschiedsvisies op landelijkheid hadden mogelijk iets meer structuur aan het boek gegeven. Nu is het een boeiende, maar niet volledig overtuigende opsomming van meningen uit verleden en heden.

Een belangrijk begrip in het boek is authenticiteit. Aan het slot komt Montijn met een visie op wat authenticiteit vroeger was en nog is. Ze stelt een aantal vragen: ‘’Wat was dat eigenlijk, authenticiteit? Wat is bijvoorbeeld een “echtere’’ boerderij: een die nog het aanzien heeft van honderd jaar geleden maar niet meer wordt gebruikt, of een die in bedrijf is en aangepast aan de eisen van de moderne tijd? En als een boerderij waar niet meer geboerd wordt nog wel zo mag heten, waarom dan niet ook een nieuw huis dat op een boerderij lijkt?’ (202) Het steeds mee gaan met de eisen van de moderne tijd is onontkoombaar en het ‘ouderwetse’ wonen moet eraan worden aangepast: achter een façade van historiciteit leeft men in het gekozen huis een modern leven vol comfort. De vraag is of zoiets bedrog of geschiedvervalsing is, of dat een zulke omgang met woonvormen wenselijk is. Het is een huwelijk tussen het esthetische van vroeger en het goede leven van nu, lijkt het.

Het boek is rijk geïllustreerd. Montijn wijst op interessante persoonlijkheden en publicaties uit de geschiedenis van de architectuur in Nederland en daarbuiten. Alleen daarom al is dit boek de moeite waard. Hopelijk komt Montijn in de toekomst met meer teksten over dit onderwerp, waarbij ze nog meer haar eigen visie biedt.

 

Naar buiten.
Landelijk wonen in de 19de en 20ste eeuw

Auteur: Ileen Montijn
Verschenen bij: Uitgeverij Atlas Contact
Aantal pagina’s: 224
Prijs: € 21,95

Omslag Naar buiten  -  Ileen Montijn
Naar buiten
Ileen Montijn
ISBN: 9789045025032

steun-ons

Jaarlijks publiceert Literair Nederland ruim vierhonderd boekrecensies en literaire berichten mede dankzij donaties van lezers. U  hulp om boekrecensies, interviews, columns en essays in de toekomst te laten verschijnen is nodig. Klik voor een bijdrage.  Onze dank is groot!

1 reactie

  • Judith van Praag schreef:

    Lijkt me leuk om ‘Naar buiten’ naast ‘Hoe god verdween uit Jorwerd’ van Geert Mak te lezen. Wat de een blijkens de recensie schijnt te missen aan analytisch denken, mist de ander aan illustraties. Elkaar complementerend, oftewel waarom doen wat een ander al zo goed deed?





 

Meer van Olivier Rieter:

Recent

11 september 2019

In wankel evenwicht tussen twee talen en twee ideologieën

Over 'De engel van het vergeten' van Maja Haderlap
10 september 2019

Verontrustende gedichten als weerslag van het leven van een Portugees dichter

Over 'Een spoor van mezelf, een keuze uit de orthonieme gedichten' van Fernando Pessoa
9 september 2019

Van gruwelmode, drop en ondergang

Over 'Hoeden en petten en dameskorsetten' van Frank Bokern
6 september 2019

Een straat zonder geschiedenis

Over 'Caspar David Friedrichstraße' van Cécile Wajsbrot
5 september 2019

In een film is geen plaats voor toeval

Over 'Draaidagen' van Bianca Boer

Verwant

Loodzware tocht

Over 'Missie: Mongolië' van Frederique Schut