Henk van der Waal – Door alle honderd harten wit te kalken

Zoeken naar wat je nodig hebt om volledig te zijn

Recensie door Reinder Storm

Door alle honderd harten wit te kalken door Henk van der Waal bevat tien gedichten van elk drie pagina’s lang. Overzichtelijk en regelmatig. In de meeste gevallen zijn titel en slotregel van een gedicht identiek – of althans overeenkomstig. De gedichten zijn vrij van vorm, ze bevatten weinig leestekens en ontberen rijm, en zijn dus ook in dat opzicht uniform. Er zit, kortom, systeem in. Misschien ligt dat ook wel voor de hand. Henk van der Waal (1960) is dichter en filosoof. Systeem biedt voor een dichtende filosoof – of een filosofische dichter – houvast binnen de context van de poëzie, waar gewoonlijk regelloosheid heerst. Zowel met de poëzie als met de filosofie heeft Henk van der Waal zich intensief bezig gehouden, zoals onder meer blijkt uit de bundel De kunst van het dichten. Gesprekken en essays (2009) door Henk van der Waal en Erik Lindner met onder meer Esther Jansma, Astrid Lampe en Piet Gerbrandy.

De tien gedichten in Door alle honderd zijn in zoverre systematisch dat ze vraagstukken aansnijden die groter of in elk geval anders zijn dan alledaagse vraagstukken. Lichte anekdotiek en eenvoudige, directe sentimenten vindt de lezer niet in deze lange gedichten. Wat dan wel?

Geef toe
als het omvattende niet als rust
in je beklijft, ben je vlak en licht uit het lood
en hunkerend naar de roekeloosheid die je
nodig hebt om volledig te zijn
[…]

Dat is wellicht een sleutelpassage uit deze bundel: poëzie zoekt naar wat je ‘nodig hebt om volledig te zijn’. En wat is dat dan zoal, wat je nodig hebt om ‘volledig te zijn’? Nou, dat je je niet verbaast, bijvoorbeeld. Of dat je met al je gifkikkers afrekent. Of dat je niets meer bent dan de ruimte die je inneemt. Of,

[…] als je echt wilt zijn moet ook het
vertedier in jou de vrijheid krijgen om stille
lucht te blazen door de flinterdunne kieren
van je strottenhoofd en om genegenheid
te hangen in alle hoge bomen en om genade
uit te strooien over welkend gras, net zo lang
tot er voldoende weemoed is verzameld
om het tot een binnenste te vouwen
dat te wecken is in glas
[…]   

Dat een dichtende filosoof zich actief en heel bewust met taal bezighoudt ligt voor de hand. Sterker nog, Van der Waal noemt ‘niets zo heilig als de taal der mensen’. Opmerkelijk is, dat de dichter er in zijn gedichten zelf meermalen rechtstreeks getuigenis van aflegt. Bijvoorbeeld in het gedicht ‘Lege volmaaktheid’:

‘je beseft dat’
en je verbaast je erover dat
het werkwoord dat jou het meest op
jezelf terugwerpt niet wederkerend is
toch weiger je om
‘je beseft je dat’
te zeggen
[…]

Ook opmerkelijk trouwens is, dat een fragment uit een van deze langere gedichten moeiteloos als zelfstandig vers kan bestaan. Zie bijvoorbeeld de achterzijde van de bundel, met daarop de slotregels (12 + één woord) van het gedicht ‘Liefdesgemoed’. De ingehouden metaforiek bevestigt het beschouwelijke karakter van deze poëzie. En het prikkelt de nieuwsgierigheid naar het poëtische gehalte van Van der Waals filosofische proza. Henk van der Waal schreef tien gedichten die tot nadenken stemmen, inspireren tot reflectie, af en toe geruststellen, soms zelfs troosten.

hoezo dat?      

het eenvoudigste is het moeilijkste

 

 

Omslag Door alle honderd harten wit te kalken - Henk van der Waal
Door alle honderd harten wit te kalken
Henk van der Waal
Verschenen bij: Querido (2018)
ISBN: 9789021409566
69 pagina's
Prijs: € 16,99

Meer van Reinder Storm:

Recent

17 juli 2018

Legenden en leven

Over 'De vrouw met het rode haar' van Orhan Pamuk
13 juli 2018

Een oer-Vlaams bestaan, maar dan anders

Over 'Kroniek van een verzonnen leven' van Charles Ducal
11 juli 2018

Een ongrijpbare Kretenzische vrijheidsstrijder

Over 'Kapitein Michalis' van Nikos Kazantzakis
10 juli 2018

Het Koplandsiaans minuscule is de kracht in deze bundel

Over 'Houdingen' van Sylvie Marie
9 juli 2018

Nederland komt uit het buitenland

Over 'Rivierenland' van Sunny Jansen (auteur), Martin van Lokven (fotograaf)

Verwant