Hanna Bervoets – Een modern verlangen

Mensen op zoek naar verbinding

Recensie door Stefanie Katzenbauer

Mensen gaan relaties aan. Met zichzelf, anderen, dieren en voorwerpen. Soms zorgen deze relaties voor wringende situaties, onbegrip, ongemak en zelfreflectie. Wat zeggen die relaties nu eigenlijk over onszelf? Een modern verlangen is de nieuwe verhalenbundel van Hanna Bervoets. Een aantal van deze veertien verhalen uit de bundel verscheen in literaire tijdschriften en bijlages zoals Das Magazin, De Morgen en Vrij Nederland

In Een modern verlangen worden menselijke verhoudingen en communicatie op verschillende manieren, in verschillende scenario’s onder de loep genomen. En dat doet Hanna Bervoets op een voortreffelijke manier met een altijd vernieuwende blik. 

In deze bundel weet zij een groots verhaal te vertellen: dat van het menselijk verlangen naar contact. Dit verlangen beschrijft ze in verschillende settingen en tijden. Zo zijn er verhalen met een futuristische, maar niet ondenkbare inslag, maar ook gebeurtenissen ‘van vroeger’ met herkenbare situaties voor iedereen die vroeger bij buurmeisjes en -jongetjes ging spelen. 

Verrassende perspectieven

Soms speelt de auteur met het afwisselen van verschillende perspectieven. Zoals in Een koffiebar met een Duitse naam waarin het perspectief als een estafettestokje wordt doorgegeven en de alledaagse omstandigheden van de vertellers het raam vormen voor een bizar en duister verhaal. De verschillende blikken op dezelfde situatie zorgen ervoor dat de vaart erin blijft en dat de vertelling een prachtig einde kent waarbij alle puzzelstukjes in elkaar vallen. De lezer blijft vervolgens niet alleen achter met de spanning van het overkoepelende plot, maar heeft ook inzicht gekregen in de structuren van een buurtgemeenschap en in hoe de verschillende levens elkaar, plus de algehele situatie an sich beïnvloeden. 

Emotionele scènes

In het onderzoeken van de verschillende manieren waarop mensen met elkaar omgaan weet Bervoets niet alleen verrassende vormen van communicatie te gebruiken als leidraad voor het verhaal (zo wordt er in één verhaal uitsluitend via forum posts gecommuniceerd, of speelt de buurt-Whatsappgroep een grote rol), maar weet ze met de inhoud van deze communicatie precies de vinger op de zere plek te leggen. De emoties achter de woorden van de personages worden feilloos voelbaar dankzij de zorgvuldig opgezette scènes en slim uitgedachte dialogen. 

Een kritiekpunt hierbij zou kunnen zijn dat de dialogen soms wat houterig, onnatuurlijk en te beladen aanvoelen. Dat is vooral het geval bij het verhaal Kerstmis in de ruimte III waarbij de personages op een dusdanig existentiële manier met elkaar praten dat je je afvraagt of ze van tevoren ingestudeerd hebben wat ze willen zeggen om extra gewicht aan hun woorden te geven. 

Evenwichtige verhalen vullen elkaar aan

Desalniettemin weegt dit kleine punt van kritiek niet op tegen het evenwicht tussen de drie verschillende delen van Kerstmis in de ruimte. De verhalen vullen elkaar aan in het gemeenschappelijke onderwerp van een ruimtereis maar zijn alle drie even verrassend. Ook hier geldt weer dat Bervoets kiest voor een bijzondere manier van vertellen. Zoals de briefvorm waarin Kerstmis in de ruimte I zich afspeelt of het verloop van tijd in Kerstmis in de ruimte III, dat van heden naar verleden verteld wordt waardoor men de personages steeds beter begrijpt. Dit verhaal leent zich er dan ook voor om twee keer gelezen te worden: een keer van voor tot achter zoals het bedoeld is en één keer van achteren naar voren zodat men de door Bervoets zorgvuldig opgebouwde band tussen de personages Anton en Frank nog meer waardeert. Hierdoor krijgen de verschillende aspecten van de vriendschap, die gebaseerd lijkt te zijn op het motto “door dik en dun”, nog meer impact.

Sciencefiction in het alledaagse

Een andere gemeenschappelijke deler in veel van deze verhalen is het futuristische of sciencefiction-achtige tintje. Zo deinst Bervoets er niet voor terug om veel voorkomende zaken en problemen als depressie, ziekte, rouw en verlies te plaatsen in een bevreemdende setting. Zoals in het verhaal De doos waarin een man zichzelf blootstelt aan gruwelijke pijn om zijn sombere gedachtes in een ander perspectief te kunnen plaatsen. Of zoals in het verhaal Dit is hoe vlierbessen ruiken waarbij de hoofdpersoon de ontmoeting met andere mensen naar believen aan en uit kan zetten. Deze vervreemdende elementen versterken de dingen die iedereen herkent en meemaakt in zijn of haar leven. Dat zorgt voor een andere manier van kijken; je blik wordt op het bijzondere in het alledaagse gericht. Deze eigenaardige situaties benadrukken de onderliggende en primaire emoties die we allemaal herkennen en ervaren, zoals onzekerheid, angst, pijn, woede enzovoort. Het zet de lezer aan het denken: hoe ver zou je bijvoorbeeld willen gaan om van je lijden verlost te worden zoals in De doos? En hoeveel recht op leven hebben chronisch zieken als het gaat om overleving zoals in Kerstmis in de ruimte III? Hoe zoek je naar nieuwe middelen van communicatie als je je zicht en gehoor verliest zoals een personage in Ganzen

In alle veertien verhalen toont Hanna Bervoets het verlangen van de mens naar contact, naar verbinding. Het is knap hoe ze telkens in een korte tijd een wereld neerzet die dankzij de manier van vertellen, ondanks het sciencefictiongehalte, logisch voelt en waarin je als lezer de persoonlijke geschiedenis van een personage bijna denkt te kennen, ook al is deze onverteld. Daarmee laat elk verhaal de lezer voldaan achter zonder vragen over plot of personage. De enige vraag die wél opkomt is: hoe sterk is mijn eigen moderne verlangen naar verbinding?

 

Omslag Een modern verlangen - Hanna Bervoets
Een modern verlangen
Hanna Bervoets
Verschenen bij: Uitgeverij Pluim
ISBN: 9789083142166
240 p. pagina's
Prijs: € 21,99

Meer van Stefanie Katzenbauer:

Recent

3 december 2021

De beste hoofdstukken zijn die over herinneringen aan de doden

Over 'Opkomst & ondergang van de Citroën Berlingo' van Jo Komkommer
2 december 2021

Een ontmoeting met grote gevolgen

Over 'De wereld van Italo Svevo' van Rob Luckerhof
1 december 2021

Aangespoord door de biografie van Louis Lehmann

Over 'Wat boven kwam' van Louis Lehman
29 november 2021

Doodsverlangen in een dorp

Over 'Stenen eten' van Koen Caris
26 november 2021

We zijn allemaal vluchtelingen

Over 'Vlieg weg, vlieg weg' van Paulus Hochgatterer

Verwant