Gwendoline Riley – Mijn fantomen

Als een geest in de deuropening

Recensie door Ida Blom

Mijn fantomen door Gwendoline Riley is haar zevende roman en het eerste boek dat, vertaald door Hester Tollenaar, in het Nederlands verscheen. Net als in haar vroegere werk verkent Riley de pijnlijke complexiteit van intieme relaties en de manieren waarop mensen mislukken in hun communicatie met elkaar. Ze schrijft vanuit een vrouwelijke eerste persoon die in onopgesmukte, soms afstandelijke zinnen haar observaties met de lezer deelt. Het boek bestaat uit fragmentarische dialogen, herinneringen en springt heen en weer in de tijd, om zo een collage te vormen dat de verknipte relatie tussen hoofdpersoon Bridget en haar moeder weergeeft.

Als ze aan haar jeugd denkt, zei Gwendoline Riley in een interview in The New Statesman, ziet ze zichzelf in een deuropening staan: ‘Dan sta ik daar maar.’ Dat had de jonge versie van hoofdpersoon Bridget kunnen zeggen: zwijgend, versteend zelfs, kijkt ze toe hoe haar ouders hun getraumatiseerde persoonlijkheden op haar afvuren: zij zijn de fantomen die door haar hoofd spoken, zij is de geest in de deuropening.

Afwezig glimlachen is het beste

Met die jonge versie begint Mijn fantomen, Bridget en haar zus Michelle ontmoeten hun vader Lee wekelijks, tijdens afspraken die via de rechtbank zijn bepaald nadat Bridget’s moeder hem had verlaten. Zij zijn tieners, hij een ‘nuchtere noorderling’, een schaduw die over de relatie tussen Bridget en haar moeder hangt. De vader is een tiran die leeft van andermans vernederingen, ‘een soort fabriek waarin alle binnenkomende gegevens werden omgezet in dezelfde onweerstaanbare traktatie: dat iemand een tegenslag had te verwerken of een flater had geslagen.’ Lezen is volgens hem een gênante obsessie, net als elke andere poging tot een interesse. Hij heeft geen kinderen nodig, schrijft Riley, maar een publiek dat hem en zijn sterke verhalen bevestigt. Bridget en haar zus leren al vroeg om afwezig glimlachend uit het raam te staren tijdens zijn uitbarstingen. Uniek is Riley in haar scherpe beschrijvingen van zijn bittere persoonlijkheid. Met simpel proza weet zij hem zo te schetsen dat de lezer precies kan voorspellen wat zijn volgende zet zal zijn. Hij ‘verzamelt anekdotes om ze later uit zijn prijzenkast te trekken,’ en schiet alles en iedereen af die afwijken van zijn script. 

De weg terug

Doordat hij zo voorspelbaar is, is Bridget niet geïnteresseerd in haar vader. Hij is ‘niet bepaald een raadsel,’ voor haar. Zijn begrafenis bezoekt ze niet, maar haar moeder blijft ze proberen te doorgronden. Na zijn vroege dood, als Bridget volwassen is, vinden zij en haar moeder hun weg terug naar elkaar na jarenlange koele afstand. Ze spreken af in de kroeg ‘The Troubadour’, een plek uit Hens studententijd, om alvast gespreksstof achter de hand te hebben. In dialogen die hilarisch zijn door hun ongemak praten moeder en dochter continu langs elkaar heen. Hen verlangt naar iets dat niemand haar kan geven, en Bridget probeert uit alle macht toch te vinden wat ze dan precies mist.

Interessant wordt het wanneer Bridget’s wrok en irritatie zo lang hebben liggen sudderen dat ze deze niet langer binnen kan houden. Dit keerpunt is subtiel als Bridget niet langer de opgewekte stem van redelijkheid die ze zichzelf oplegt, kan volhouden. Ze wil het pijnlijkste van alles nog niet onder ogen zien: dat trauma’s doorgegeven worden, en dat kinderen altijd hun ouders meenemen, op de een of andere manier. De lezer begint zich achter de oren te krabben, is Bridget wel zo’n leuk, rationeel mens, of is er meer aan de hand? Waarom verbrak ze het contact met haar zus, en hoe onvoorwaardelijk is haar liefde voor haar moeder? Hoelang vertrouw je de verteller voordat haar narratief scheuren begint te vertonen? Het is fijn dat Riley geen schuldige aanwijst in haar roman: ze laat op subtiele wijze zien hoe iedereen handelt vanuit hun eigen onverbeterlijkheid. Mijn fantomen is dan ook een uiterst geslaagde, en daardoor schrijnende analyse van de patronen waar familieleden in vastzitten. Het laat zien hoe beschadigde persoonlijkheden hulpeloos op zoek zijn naar bevestiging, de onvoorwaardelijke liefde die ze geen van allen zelf bezitten. 

Hoewel Riley geen vragen over haar persoonlijk leven beantwoordt en niet gezegd kan worden of Mijn fantomen autofictie is, voelt het door de scherp geschreven dialogen uiterst authentiek en is de roman onthutsend in haar realisme. Een zorgvuldig verslag van interacties tussen de hoofdpersoon Bridget en haar moeder en daarnaast een hartverscheurende karakterstudie van een vrouwelijk personage dat vurig verlangt naar een ander leven, naar werelden waar ze geen deel van uitmaakt. Tegelijkertijd is het een oefening voor de lezer. Want hoelang vertrouw je de verteller voordat je gaat twijfelen aan haar verhaal?

 

 

Omslag Mijn fantomen - Gwendoline Riley
Mijn fantomen
Gwendoline Riley
Vertaling door: Hester Tollenaar
Verschenen bij: Uitgeverij Podium(2021)
ISBN: 9789463810951
200 pagina's

Meer van Ida Blom:

Recent

27 mei 2022

Wij roeien ruggelings naar later

Over 'Hoe verschillig' van Marjoleine de Vos
26 mei 2022

Klassiek in kleur

Over 'Saïdja en Adinda' van Multatuli en Dick Matena
23 mei 2022

Komische demonen in Rotterdam

Over 'De geschiedenis van Marthe' van Daniël Dee
20 mei 2022

Kruistocht tegen woke denken

Over 'Herfstdraad' van Jamal Ouariachi
19 mei 2022

De aarde roept

Over 'Aarde eten' van Dolores Reyes