Frans de Birk en Jet van Swieten – Seizoenen van zinnen (1994)

Seizoenen van zinnen door Frans de Birk en Jet van Swieten

Recensie door Karel Wasch

Bundels gedichten gemaakt door twee dichters zijn zelden een succes. Ze doen veelal gekunsteld aan, immers een gedicht is de allerindividueelste uiting van een dichter en kan maar zelden gedeeld worden met diezelfde uitingen van een andere poëet.

Frans de Birk (1961) is een dichter uit Nieuwegein, die een groot aantal fraaie verzen op zijn naam heeft staan. Bundels als Herberg van dode schepen en Penseelstreken van de tijd bleven ten onrechte redelijk onopgemerkt maar in de tussentijd trad De Birk op met zijn groep JAFT, waarmee hij zijn gedichten op taal zette en ze door musici liet begeleiden. Dit leverde een mooie symbiose tussen het gesproken woord en de vloeiende melodie op. In Het weer spreekt (blz.21) vloeien de woorden uit zijn pen en heet het: Ik ben wat u niet kunt vermijden/Ik ben vier jaargetijden/en geef u kilte, zwoelte, hitte, totdat ik weer verdwijn (…) Geen opsmuk of gebral maar simpele taal in poeticis gevangen. Of zoals in het gedicht Gedane zaken: Een ansichtkaart lijkt nu wat achterhaald./Momenten slechts, door tijd vertaald. (…) Het lijkt of we deze woorden eerder hoorden, maar schijn bedriegt hier is een uiterst vaardige dichter aan het woord. In het vers Niets speciaals klinken weer van deze woorden: Hoe omschrijf je omsingeling/van een persoon door een persoon/waarbij niets speciaal lijkt,/ maar alles zo gewoon? De wisseling van seizoenen en daarmee de wisseling van ons gemoed is een thema, dat wat afgekloven aandoet, maar in de herfst worden zaken aangekondigd en dat is niet iets om uit de weg te gaan vindt ook De Birk : Het is herfst nu./Het bos praat in verval./Wanneer je heel goed luistert,/hoor je de vallende bladeren al(.)

Jet van Swieten (1957) tekende voor de andere gedichten en voor de fraaie verbindende foto’s tussen de gedichten. Zij is journaliste en tekstschrijfster. Haar gedichten doen in eerste instantie veel afstandelijker aan dan de gevoelsverzen van De Birk maar ze is minstens zo vaardig met beelden: Cyclus/Stuurloos steeds de schommel/kaatst terug heen en weer/staat loom de zon, de spiegel/hooghartig beeld in mei(…). En haar gedicht Herfst sluit opeens wonderwel aan bij bovengenoemde zinnen van De Birk in zijn gedicht over de seizoenen : Nog komen woorden uit jouw mond/stroomt orde weg in chaos/rimpels op de tocht gestreken/klare zinnen komen morgen. De dichteres gebruikt de herfst als metafoor voor wanorde waaruit orde geboren kan worden. Bij De Birk is het de aankondiging van verval, onzichtbaar maar onherroepelijk, de bladeren zullen vallen! De takken zullen kraken! Bij Van Swieten is het de introspectie, die chaos oproept en omgekeerd is het chaos die dwingt tot introspectie, kortom er ontstaat een cyclus. Van Swieten schuwt de grote beelden niet zoals in het sterke vers Geen tijd: Zet hier een dranger op de dagen,/want ach zij vallen toe aan tijd./ Zinnen, die doen denken aan de helaas gestorven dichter W.J.van der Molen. Plechtig bijna, maar toch ook weer gewoon. En zo vullen de twee elkaar aan. Bij De Birk het gevoel, bij Van Swieten de ratio en de grote beelden. Kunnen zij zonder elkaar?

We reizen mee met Van Swieten naar de Provence: Diepe stilte is er/ongebruikelijke traagheid (…) Heerlijk dat vakantiegevoel. En ook De Birk is lyrisch over deze landstreek: De dorpjes knikken ons vriendelijk goedendag,/terwijl de platanen ons wenken naar schaduw (…)

De Birk biecht ons op in zijn gedicht voor Slauerhoff: Alleen in mijn gedichten ben ik anarchist(…) waar Van Swieten zich in haar Liefdesbrief afvraagt: Bestaan er woorden/ die de liefde groots omarmen/ warm gehoorde schroom/ taal naar uitgesproken/ niet uit te spreken taal?(…)

Een geslaagde poging om elkaar te bereiken en aan te vullen via het vers. De achterkant van de bundel wordt helaas ontsierd door soms nietszeggende zinnen: “Hun poëzie is een zoektocht in de taal.” Daarmee wordt weinig tot niets gezegd. Liever lees ik nog maar eens een aantal van de fraaie verzen, die deze boeiende bundel rijk is.

 

 

Seizoenen van zinnen (1994)
Frans de Birk en Jet van Swieten
ISBN: 9789081114219

Meer van Karel Wasch:

Recent

14 november 2019

Hoe te reageren op de belediging die seksueel misbruik is

Over 'Vallen is als vliegen' van Manon Uphoff
13 november 2019

Indrukwekkend interview met een groot schrijver

Over 'Wat is een appel?' van Amos Oz, co-auteur Shira Hadad
11 november 2019

Psychologische steekspel over schuld en boete

Over 'De geboorte van schuld' van Bart Smout
7 november 2019

Een origineel en gedurfd debuut

Over 'Hier is alles nog mogelijk' van Gianna Molinari
6 november 2019

Een Amerikaanse vliegtuigkaper verdween in de bossen van Oregon

Over 'Oregon' van Jori Stam