Erik Lindner – 51 manieren om de liefde uit te stellen

Een liefdesroman met de filmwereld als decor

Recensie door Herbert Mouwen

De roman 51 manieren om de liefde uit te stellen van Erik Lindner bestaat uit een lange reeks korte, titelloze hoofdstukken. Het boek begint met een inleiding van amper een bladzijde lang, waarin de ik-figuur zich afvraagt: ‘Kan ik iemand tevoorschijn schrijven die er niet is?’ Een vraag die aan het eind van het verhaal herhaald wordt en de lezer uitdaagt het antwoord te geven. De roman is een chronologisch opgebouwd verslag van de liefde die de ik-figuur opvat voor Karmele, een vrouw die opgeleid is in de grime- en opmaakstudio van haar moeder en die ambities heeft om zich verder als maquillista (visagiste) te vestigen in de filmwereld. De chronologie van het verslag wordt geregeld onderbroken door een hoofdstuk tussen twee asterisken te plaatsen. In zo’n hoofdstuk wordt van ruimte gewisseld, hoewel niet altijd duidelijk wordt welke ruimte dat is.

Karmele Soler

Karmele en de ik-figuur ontmoeten elkaar in de Baskische stad San Sebastián, die gelegen is aan een baai van de Golf van Biskaje. Het is een aantrekkelijke badplaats voor toeristen en bekend vanwege zijn internationale filmfestival dat al sinds 1953 daar gehouden wordt. De ik-figuur werkt als journalist aan een tijdschriftartikel over het onafhankelijkheidsstreven, de culturele eigenheid en de identiteit van de Basken. Hij ziet Karmele met een vriendin een bar binnenkomen, maar het eerste oogcontact wordt vanuit het perspectief van Karmele beschreven: zij zwaait bij haar vertrek naar de ik-figuur die naast de dj zit te schrijven.

De dagen daarna ontwikkelt zich in snel tempo het contact tussen de twee: van elkaar verhalen vertellen over hun werk tot vrijpartijen in het appartement van Karmele, die voor de ik ‘een geur tussen Carmen en karamel’ heeft. De taal geeft problemen, maar belemmert niet hun hartstocht voor elkaar. De ik-figuur spreekt geen Spaans en Karmele geen Engels, om die reden verlopen hun gesprekken moeizaam in het Frans, een taal die ze beiden niet goed beheersen. Karmele is geen fictief personage, maar een bestaande Baskische visagiste die in de internationale cinema belangrijke prijzen heeft gewonnen, zoals de Goya-prijs (2012) voor de grime in La piel que habito, van regisseur Pedro Almodóvar en de Zinemira Award (2015), een oeuvreprijs voor 25 jaar grimeren en kapsels verzorgen in ruim 50 films. De roman is hierdoor niet alleen een liefdesroman, maar tevens een eerbetoon aan Karmele Soler, zoals ze in werkelijkheid heet. 

Een afstandelijke aanwezigheid

Wanneer Karmele aan het werk is, verzamelt de ik-figuur materiaal om verder aan zijn artikel te werken, maar sinds zijn ontmoeting met Karmele is zijn motivatie om dat te doen duidelijk minder geworden. Daarbij wordt in de roman duidelijk dat Karmele na hun kennismaking in San Sebastián nog amper contact met de ik-figuur zoekt. Ze concentreert zich volledig op haar werk in de internationale cinema. Wat 51 manieren om de liefde uit te stellen tot een bijzonder boek maakt, is het noemen en navertellen van talloze Spaanstalige films, die in verband worden gebracht met het reilen en zeilen van de ik-figuur.

De inhoud van de genoemde films loopt parallel met de gevoelens van de ik-figuur en geeft hem een zekere mate van inzicht in de activiteiten van Karmele. Althans, hij denkt dat het zijn inzicht is; in feite is het meer zijn verbeelding die geactiveerd wordt. Opvallend is de verwijzing naar punk- en rockgroepen in de roman, zoals de Engelse groep Wire, Nick Cave en de experimentele band Tuxedomoon uit Californië. Daarnaast wordt ook ‘Pirate Jenny’ van Kurt Weill en Bertolt Brecht in de uitvoering van Nina Simone vermeld. De teksten van de songs worden in de tekst verbonden met de ervaringen van de ik-figuur. 

Verhalen van films

Mooi is de verwijzing naar de verfilming van De kus van de spinnenvrouw (1976) van de Argentijnse auteur Manuel Puig. Molina, een veroordeelde homoseksueel, en Valentin, een marxistische verzetsstrijder, zitten in een gevangeniscel in Buenos Aires. Molina vertelt ’s nachts verhalen aan Valentin om de tijd te doden; hij wordt door de geheime politie gedwongen om Valentin informatie te ontfutselen. Ook 51 manieren is gebouwd op verhalen van films die de ik-figuur ziet op momenten dat hij niet in de buurt is van Karmele. De ik-figuur en Karmele lijken in de 23 jaar waarin ze elkaar niet zien uit elkaar te groeien. Het verlangen van de ik-figuur wordt sterker, elke keer wanneer hij een film ziet waaraan Karmele meegewerkt heeft. Het telkens opnieuw wachten van de ik-figuur op de aftiteling van de film waarin de naam van Karmele vermeld staat krijgt iets aandoenlijks. Zo komt Karmele steeds meer in de ik-figuur tot leven. Voor de ik-figuur is zij de vrouw ‘die ongezien is omdat ze mensen mooi maakt.’ De films, waarin Karmele als visagiste werkt en die de ik-figuur ziet, zijn hun deelgenoot.

De titel, 51 manieren om de liefde uit te stellen wekt de nieuwsgierigheid. Na het schrijven van een artikel en het schrijven van brieven aan Karmele die niet beantwoord worden, gaat de ik-figuur korte teksten schrijven: ‘Ik noem ze manieren om de liefde uit te stellen en het moeten er in totaal 51 worden zodat ze uitgegeven kunnen worden als kaartspel.’ Hij onttrekt één kaart aan het spel: een vrouw, een aas, een joker of eventueel een instructiekaart. De kaarten zijn voor de ik-figuur een speels alternatief voor brieven of artikelen schrijven. Het is voor hem een vastlegging en een cultivering van zijn eigen uitstelgedrag. Zo creëert hij een ‘afstandelijke aanwezigheid’ van Karmele. Iets van: ze is er niet, maar toch weer wel.

Zorgvuldig verteller

De roman is een construct. Soms bewandelt de auteur teveel een zijspoor, maar er is geen sprake van een blokkerende werking op het verloop van dit liefdesverhaal op afstand. Dat komt mede omdat Lindner niet alleen binnen zijn romanwerkelijkheid, maar ook in de samenvattingen van de films een zorgvuldig verteller is. Hij heeft, als het om beschrijvingen van steden en dorpen gaat, een sterk visueel geheugen en is een goed waarnemer en een bekwaam stilist. Elke plaats die hij bezoekt, beschrijft hij nauwkeurig tot in de kleinste details.

Deze roman is een aantrekkelijk boek voor filmliefhebbers. Vooral bekende Spaanse films worden genoemd, besproken en gekoppeld aan het leven van de verteller. Om er enkele te noemen: Tierra (1996) van Julio Médem, Hable con ella (2002) van Pedro Almodóvar en El olivo (2016) van Icíar Bollaín. Voor wie de films gezien heeft die in de roman een rol spelen, krijgt de inhoud van het boek meer betekenis. Je kunt het ook omdraaien: na het lezen van deze roman ben je geïnteresseerd geraakt in de genoemde films en wil je deze alsnog gaan zien. Dat zal een verrijking van de leeservaring zijn. 

 

Omslag 51 manieren om de liefde uit te stellen - Erik Lindner
51 manieren om de liefde uit te stellen
Erik Lindner
Verschenen bij: Van Oorschot
ISBN: 9789028211094
320 pagina's
Prijs: € 22,50

Meer van Herbert Mouwen:

Verwant