Emmanuel Bove – Vrouwelijk karakter

Nagelaten werk van Emmanuel Bove

Recensie door Olivier Rieter

Van de Franse schrijver Emmanuel Bove (1898-1945) verscheen postuum het boek Un caractère de femme dat vorig jaar door Mirjam de Veth als Vrouwelijk karakter werd vertaald. De lezer wordt gedwongen zich af te vragen wat Bove met deze omschrijving beoogt. Mirjam de Veth rept in haar nawoord van ‘de pejoratieve betekenis van vrouwelijk: zwak, passief, grillig’. Hiermee wordt verwezen naar het romanpersonage Jacques met wie hoofdfiguur Colette een moeizame relatie heeft. Wanneer in die tijd een man als vrouwelijk werd neergezet, was dat meestal niet positief bedoeld en dat geldt ook hier. Het is misschien anachronistisch om over seksisme te spreken omdat de tekst oorspronkelijk uit de jaren dertig stamt, maar veel sympathie voor de ‘vrouwelijke’ Jacques roept de auteur niet op. Volgens De Veth is Colette echter sterker en heeft zij wel karakter. Met andere woorden: de titel is ambigu, het kenmerk van veel literatuur.

Lethargisch bestaan

Het verhaal gaat over de liefde van een jonge vrouw voor een Franse jongeman die in de Eerste Wereldoorlog een granaatscherf in zijn hoofd krijgt, opnieuw dienst wil nemen na de dood van zijn broer en wanneer dit niet wordt toegestaan de legerarts vermoordt. Hij wijkt uit naar Zwitserland en zijn geliefde Colette volgt hem. Ze leven een lethargisch bestaan, vervallen in een slachtofferrol waaraan ze niet lijken te kunnen ontsnappen.
De thematiek herinnert aan Dostojewski: kan een mens boete doen voor zijn zonden? Is het werkelijk mogelijk om na ondergane straf terug te keren naar de oorspronkelijke situatie? Een ander thema is de onvolmaaktheid van alle menselijke communicatie. Soms benoemt Bove het expliciet als de personages elkaars drijfveren niet begrijpen. Dan is er meer sprake van ‘telling’ dan van ‘showing’.
Volgens de theorie van het neurolinguistisch programmeren kan een tekst verschillende representatiesystemen hebben. Wanneer een schrijver veel tastwoorden gebruikt, zou deze appelleren  aan de emoties, wanneer er veel woorden voorkomen die met de uiterlijke verschijning van zaken en personen te maken hebben, dan roept hij vooral beelden op, wanneer het de stijl is die op de voorgrond treedt, gaat het vooral om de klanken die de toon  van het werk bepalen. Als een schrijver deze drie verschillende representatiesystemen allemaal gebruikt, dan zou er sprake zijn van een tekst met een universele aantrekkingskracht.

Nadrukkelijk klankenrepertoire

Bove introduceert het hoofdpersonage als volgt: ‘De ogen van de jonge vrouw gingen schuil achter een donkere tocque met een smalle rand die zwaar neerhing van de regen. Ze droeg een lichte droeg een lichte gummi regenjas, waarvan de kraag net als de kraag van een officiersjas omhoog werd gehouden met een riempje, en die van voren recht naar beneden viel, alsof ze geen boezem had.’ Woorden als ‘zwaar’ , ‘neerhing’ en ‘gummi’ zijn tactiel en appelleren aan de emoties, volgens de theorie, terwijl ‘ogen’, ‘donker’ en ‘lichte’ visuele woorden zijn. Qua toon is het een sober verhaal; Bove probeert de lezer niet te bedwelmen met een nadrukkelijk klankenrepertoire maar geeft een vrij zakelijke omschrijving van wat er gebeurt, zonder een staccato stijl te hanteren.
Omdat Bove alledrie de registers gebruikt, zou men kunnen stellen dat er een universele werking van zijn tekst uitgaat. Deze tekst is echter enigszins onevenwichtig opgebouwd. In het begin herinnert de stijl aan negentiende-eeuws vertellersproza, terwijl de rest van het boek meer sober modernistisch is. Het is een tekst geput uit een koffer van nagelaten geschriften van Bove en helemaal ‘af’ voelt het boek niet aan. Toch is Vrouwelijk karakter de moeite waard, Bove weet namelijk de personages met sobere middelen tot leven te wekken en al zal de lezer hen niet helemaal begrijpen of sympathiek vinden, hij leeft wel sterk met hen mee. Bove weet de behoefte om door te lezen op te wekken. 

 

Omslag Vrouwelijk karakter - Emmanuel Bove
Vrouwelijk karakter
Emmanuel Bove
Vertaling door: Mirjam de Veth
Verschenen bij: De Arbeiderspers
ISBN: 9789029523783
168 pagina's
Prijs: € 18,99

steun-ons

Jaarlijks publiceert Literair Nederland ruim vierhonderd boekrecensies en literaire berichten mede dankzij donaties van lezers. Uw hulp om boekrecensies, interviews, columns en essays in de toekomst te laten verschijnen is nodig. Klik voor een bijdrage. Onze dank is groot!

Meer van Olivier Rieter:

Recent

6 juli 2020

Bevochten vrouwenrollen begin twintigste eeuw

Over 'Nacht en dag' van Virginia Woolf
3 juli 2020

Intiem en openhartig verslag

Over 'De wind van morgen' van Arjen Sevenster
2 juli 2020

Het leven op een koffieplantage in Suriname

Over 'Plantage Wildlust' van Tessa Leuwsha
1 juli 2020

Gellings parafraseert de stem van de boze burger

Over 'Steden van Pandora' van Paul Gellings
30 juni 2020

Er staat veel op het spel in de verhalen van Stefan Zweig

Over 'Fantastische nacht en andere verhalen' van Stefan Zweig