26 januari 2011

De derde jongen – Arjen Mulder

De Derde Jongen

Recensie door Hilde van Vlaanderen

 

In Bozen, Zuid-Tirol, wordt op een nacht een man, Franz, door een groep mannen uit het doorgangskamp gehaald en met een boot naar een onbekende bestemming gebracht. Ontvoerd, zou je kunnen zeggen. Hij wordt naar een vrouw, Clara, gebracht, die de eerste dagen, weken voor hem zorgt. Het is 1945, de oorlog is nog niet afgelopen, dit weet Franz niet, maar Clara wel en om veiligheidsredenen brengt zij hem naar een oude dame, waar hij nog een aantal weken onder de vloer moet leven. Wanneer de oorlog voorbij is, kan hij terug naar Clara. Hij heeft een portefeuille met enkele papieren, onder andere een Hongaars paspoort, met zijn naam Franz Laschke. Clara zegt, dat zij hem nog kent, uit een tijd in Berlijn. Maar hij herkent haar in eerste instantie niet. Pas later, wanneer ze verhalen gaat vertellen, komen de herinneringen terug. Zijn tijd in Berlijn, waar hij met zijn eerste vrouw en zijn zoontje woonde. Zijn tijd in Boedapest, waar hij een cursus handelscorrespondentie volgde en daar Sophie leert kennen, zij wordt zijn derde vrouw. In die tijd kreeg hij een reispas met een valse naam. Laschke. In Berlijn was hij echter bekend onder de naam Franz Müll. Hij was actief in communistische kringen, sprak op bijeenkomsten, schreef boeken en toneelstukken. Maar hij vluchtte voor het opkomende nazisme. Zo komt hij in de jaren ’30 in Boedapest, vanwaar hij in 1943 met zijn valse pas, enkele reis Boedapest ? Wenen, moet vluchten. Onderweg wordt hij opgepakt en in een doorgangskamp ondergebracht.

‘Zwart op zwart voer de boot door de nacht’. Dit is de beginzin van de roman van Arjen Mulder. En als beginzinnen inderdaad veelzeggend zijn, dan deze ook: zwart op zwart ? er is weinig te zien. Zo kwam het boek ook bij mij binnen: er is weinig te begrijpen: wie is Franz Laschke nu eigenlijk, waarom wil hij niet onder zijn echte naam Franz Müll herkend worden, voor wie is hij ? nog steeds ? op de vlucht? Misschien wel voor zijn eigen geschiedenis? Wie was Clara ? was ze nu wel of niet de in Berlijn bekende danseres Fanny Schickele-, en hoe komt zij aan de schilderijen van Matisse, Macke en Georg Grosz op zolder? Is het toeval, dat hij een van zijn eigen boeken in haar huis vindt? Hij weet nog, dat hij dit boek rond 1919 heeft geschreven, hij was op weg naar Londen, zou in Breda of Rotterdam kameraad Gorter ontmoeten… Wiens kind was Arnoud, waarom zorgt Clara voor hem?

Er zijn mooie scènes in dit boek. De nacht waarin Franz bij Clara gebracht wordt en de manier waarop zij voor hem zorgt. De momenten, dat Franz Arnoud ontdekt, het voor hem opneemt en alles in het werk stelt om goed voor hem te zorgen. Arnoud kan niet leven zonder de zorg van een volwassene en op een bepaald moment beslist Franz, dat hij voor dit kind zal zorgen. Wanneer Clara overlijdt wordt dit alleen maar duidelijker. Boeiend is het idee van de ijstent op het strand, de saamhorigheid en vriendschap met buren en bekenden uit de omgeving. Die scènes zijn plezierig om te lezen. En toch, en toch, ervaar je het boek niet als een spannend, doorleesverhaal. Ik moest mezelf regelmatig dwingen om door te lezen, of om terug te bladeren: hoe zat het nu eigenlijk?

Van alle personages zijn er maar weinig in mijn hoofd blijven hangen, alleen de hoofdfiguren Franz, Clara, Arnoud. De anderen, vrienden, buren, politieke lotgenoten komen nauwelijks uit de verf. De onbekende familie Weingold, welke rol speelden zij in het dorp of de man in het linnen kostuum, die Franz herkent als Franz Müll.

Het meest troostend in deze roman is de onvoorwaardelijke liefde, die Franz opvat voor de gehandicapte jongen Arnoud. Dit lijkt ingegeven door de eerdere ervaringen in zijn leven, waar hij door omstandigheden, eigen fouten en verkeerde keuzes zich niet kon inzetten voor zijn eigen kinderen. Met deze jongen wil hij ogenschijnlijk alles goedmaken en daarin is hij trouw en consequent. Wanneer zij samen aan het eind van de roman naar Amerika gaan en eigenlijk alles open ligt, vraag je je als lezer af: hoe zou het hen daar vergaan? Het lijkt erop of Franz Müll, weliswaar deze keer samen met zijn beschermeling, wederom een nieuw leven wil beginnen. Niet de eerste keer in zijn bestaan.

In de verantwoording achter in het boek vertelt de schrijver, dat deze roman is gebaseerd op het levensverhaal van Franz Jung, ex-revolutionair, ex-dadaïst, ex-antifascist, ex-spion en ex-schrijver. Deze man heeft zoveel verschillende wegen bewandeld in zijn leven, dat het voor een biograaf moeilijk was om een samenhangend verhaal te schrijven. Net zoals Franz Jung, probeert de hoofdpersoon in deze roman, Franz Müll, alias Laschke, zijn sporen uit te wissen. Dat maakt de roman raadselachtig. En ook intrigerend.

 

De derde jongen
Arjen Mulder
roman
Verschenen bij: Arbeiderspers
ISBN: 9789029573047
288 pagina's
Prijs: € 19,95

Meer van Hilde van Vlaanderen:

3 december 2013

Lastige dilemma's

Over 'Paulina Buxareu' van Josep Maria de Sagarra
13 september 2013

Recensie door Hilde van Vlaanderen

Over 'Herinneringen aan Sonia Gaskell ' van Rudi van Dantzig
8 augustus 2013

Recensie door Hilde van Vlaanderen

Over 'Bijt me toch, bijt me! ' van Carl Friedman (samenstelling)

Recent

17 november 2017

Uitzichtloos leven in Unthank / Glasgow

Over 'Lanark' van Alasdair Gray
15 november 2017

Een portret in stukjes

Over 'Waarom ik mensen niet in mootjes hak' van Renske de Greef
14 november 2017

Diepe emoties in weloverwogen zinnen met originele beelden

Over 'Binnenplaats' van Joost Baars
13 november 2017

Een aaneenschakeling van mislukkingen?

Over 'We haten elkaar meer dan de Joden' van Els van Diggele
9 november 2017

Verlangen in vele variaties

Over 'Het raadsel van de liefde' van Andre Aciman

Verwant

26 januari 2011

Niets in de wereld zal ooit veranderen 

Over 'De karaokeoorlog' van Arjen Mulder