Charles Foster – Leven als een mens

Wie zijn we en hoe moeten we ons gedragen?

Recensie door Kris Mattheeuws

‘Wie zijn we?’ Een vraag die de mensheid, en inzonderheid de filosofie, al eeuwenlang bezighoudt. Deze existentiële vraag is ook het uitgangspunt van Charles Foster. Deze Britse excentriekeling maakte naam op vele gebieden: naast auteur is hij ook afgestudeerd diernenarts, doceert hij medisch recht en ethiek in Oxford, is hij advocaat, amateur-muzikant en vader van zes kinderen. In 2017 verscheen zijn aparte boek Leven als een beest waarin hij onderzocht in hoeverre je je als mens kan verplaatsen  in een ander wezen. Hij had al tig boeken over het onderwerp gelezen, maar dat bracht hem geen voldoening en dus besloot hij enkele maanden effectief in de huid te kruipen van een das, otter, vos, hert en gierzwaluw. Het boek werd prompt een bestseller. Dat moest dus een vervolg krijgen en het resultaat is Leven als een mens. Daarin gaat hij nog steeds op zoek naar het antwoord op de initiële vraag en ditmaal kruipt Foster in de huid van onze voorouders. Zijn uitgebreide boekenkennis deed hem drie cruciale periodes uit onze geschiedenis selecteren die bepalend geweest zijn voor onze (in zijn ogen) negatieve evolutie en die zowat 35.000 van de voorbije 40.000 jaar omvatten.

Doodsteek van ons mens-zijn

Eerst dompelt hij zich samen met zijn zoon Tom onder in het leven van de jager-verzamelaar uit het laatpaleolithicum. In de bossen van Derbyshire worden ze één met de natuur en het heelal, overleven op roadkill en hebben heel wat transcendentale belevingen. Het blijft volgens Foster de periode waarin we echt mens waren. Vanaf dan ging het alleen maar bergaf. In het neolithicum lag de kiem van ons verlies aan het échte leven. We werden sedentaire landbouwers en sloten ons deel af van de natuur. We plantten afrasteringen en stelden grenzen. Dit had een heleboel zaken tot gevolg, ook biologisch zoals het verlies aan hersenmassa, concentratie en beweging, maar ook het ontstaan van tandbederf, epidemieën en dergelijke meer. De definitieve doodsteek voor de mens in relatie met zijn omgeving en de natuur werd gegeven door de Verlichtingsdenkers van de achtiende eeuw. René Descartes motto Cogito, ergo sum zorgde voor de definitieve scheiding tussen de mens en alles wat niet-mens is en dus niet ‘bestaat’ en enkel materie is.

Eclectisch

Leven als een mens is geen gewoon boek. Het weerspiegelt ook de man die Charles Foster zelf is niet eenduidig. Het is een eclectisch allegaartje en houdt het midden tussen een wetenschappelijk traktaat, een reisdagboek en een avonturenroman doorspekt met autobiografische noten. Soms wegen de wetenschappelijke argumenten wat door en wordt de taal iets moeilijker. De vijftig bladzijden voetnoten zorgen hier voor wat soelaas. Soms is het grappig en wordt het gelukzaligheidsgevoel tot leven gewekt. Foster wilde vooral proefondervindelijk ervaren hoe je als mens in het leven staat en hoe alles met alles verbonden is, wars van alle wetenschappelijke verklaringen. Want ook dat is Leven als een mens. Hij gaat in tegen de heersende theorieën en wetenschappelijke verklaringen. Hij hekelt het feit dat door de Verlichting de wetenschap een dogma is geworden, fundamentalistischer dan heel wat religies die we vandaag als dusdanig zien. Zijn onderzoek is atypisch en misschien weinig wetenschappelijk en wordt daardoor door heel wat collega’s argwanend bekeken. Voor Foster is het vooral een pleidooi om de relaties  tussen alles wat is weer te zien.

Romantiek

In zekere zin kun je Foster een romanticus noemen die pleit voor een terugkeer naar de natuur. Hij heeft het niet begrepen op wetenschappers voor wie axioma’s heilig zijn. Intuïtie speelde bij de aanvang van wetenschappelijk onderzoek een grote rol en daar moeten we volgens hem weer naartoe. De Romantiek was een reactie op het Verlichtingsdenken, maar een terechte reactie. Het bewustzijn an sich is onverklaarbaar, vandaar ook de vele onverklaarbare zaken waarop de wetenschap geen enkel antwoord heeft zoals bijnadood-ervaringen of telepathie. In zijn tocht door de eeuwen heen wordt hij begeleid door X en zijn zoon, twee schaduwen uit het laatpaleoliticum die voor hem echt zijn. Deze onverklaarbare verschijningen zijn voor hem het bewijs dat niet alles te vatten is in wetenschap en dat we bewust in het leven moeten staan en loskomen van het puur biologische, mathematische en materiële van vandaag.

Leven als een mens is een aangenaam en kritisch pseudo-wetenschappelijk werk dat de lezer doet stilstaan bij enkele fundamentele waarden van het bestaan, dat doet nadenken over wie of wat we zijn als mens en ons bewuster doet nadenken over onze relatie met de natuur en het heelal.

 

 

Omslag Leven als een mens - Charles Foster
Leven als een mens
Charles Foster
Vertaling door: Inge Pieters
Verschenen bij: Uitgeverij Signatuur (2022)
ISBN: 9789056726904
496 pagina's
Prijs: € 24,99

Geef een reactie





 

Meer van Kris Mattheeuws:

Recent

24 juni 2022

Ode aan een daadkrachtige vrouw

Over 'Annette, een heldinnenepos' van Anne Weber
23 juni 2022

Nostalgie als inspirator voor nationalisme

Over 'Schuilplaats voor andere tijden' van Georgi Gospodinov
21 juni 2022

Nog even geduld

Over '42 vensters op Warten auf den Fluss' van Barbara Köhler
18 juni 2022

Techniek tot kunst verheffen

Over 'De visionair' van Anja Sicking
15 juni 2022

In het land van vrouwen

Over 'Moederland ' van Charlotte Perkins Gilman

Verwant