Caroline Lamarche – Van dieren en mensen

Subtiele melancholie en liefdevolle wreedheid

Recensie door Marjet Maks

Caroline Lamarche (1955) is een Belgische (Franstalige) auteur van zes romans, gedichten, korte verhalen, radiohoorspelen, toneelteksten en een jeugdboek. Haar thema is relaties tussen mensen, met contrasterende gevoelens als verdriet en vreugde, opoffering en bevrijding. Van dieren en mensen verscheen in de Franse reeks van Uitgeverij Vleugels en is vertaald door Katelijne De Vuyst. Vorig jaar won Lamarche de ‘Prix Goncourt de la nouvelle’ voor de beste in Frankrijk verschenen verhalenbundel getiteld: Nous sommes à la lisière

De negen verhalen in deze bundel, over mensen die dieren worden, dieren die bijna mens zijn, zijn stuk voor stuk juweeltjes. Intimiteit met- en respect voor het dier straalt uit elk verhaal. Lamarche schrijft subtiel en poëtisch over de moeizame relaties tussen mensen en het gemak van relaties die mensen met dieren of de natuur aangaan. Of het nou om een eend, eekhoorn, mierenhoop, merel, of een paard gaat, de eenzaamheid van het dier is haast menselijk verwoord, waardoor de eenzaamheid voelbaar wordt.

Eenzaamheid als gegeven

In het openingsverhaal ‘Frou Frou’ is niet meteen duidelijk voor wie de ik-figuur een diepe liefde voelt, wel dat het om een vogel gaat, omdat de ik, een oudere man, als vrijwilliger in een vogelopvang werkt. Liefdevolle wreedheid komt naar boven tijdens het lezen van dit verhaal als de robotgrasmaaier van de buurvrouw een schoen tot pulp vermaalt. Het had het dier kunnen zijn die door de verteller mee naar huis is genomen en graag bij de buurvrouw op het grasveld zit, al wordt dat niet uitgesproken, de spanning is wel degelijk voelbaar.

Lamarche gebruikt soms lange zinnen die twee keer gelezen moeten worden omdat ze niet meteen duidelijk zijn, zoals in dit citaat: ‘Van buitenaf bekeken kun je misschien zeggen dat ik er voor heb gezorgd dat ze niet dood ging, of dat ze niet gek werd. Zelf zeg ik: Ik was het die, enigszins toevallig, toen ik daar langs kwam heb begrepen hoezeer ze ernaar verlangde vrij te zijn, het koste wat het kost, en die erin ben meegegaan, in dat verlangen, misschien omdat het strookte met iets in mezelf, wat zoals zijzelf opgesloten was.’ Waarmee ze in een zin de eenzaamheid vertaalt.

Metafoor voor vrijheid

Het verhaal ‘Mensonge’, gaat over de verbondenheid van een kind met een paard en een hond. Het paard beleeft één keer de vrijheid als hij met de hond en het kind op zijn rug op een nacht het bos inrijdt. In een herinnering denkt het kind terug aan die nacht en wat daarna kwam en wat de lezer niet weet. Tussen de regels door lees je over de knecht en de stalmeester die met haar moeder uit rijden gingen en wat er aan de hand was. Er spreekt een sterke sfeer uit dit verhaal met veel prachtige zinnen: ‘Maar de stem van mijn vader fluistert, en Mensonge beukt met zijn hoeven tegen het harde hout van mijn hart, en mijn ogen worden twee rustige zoutwatermeren.’
Die nacht was het kind gelukkig met Mensonge. Het had nooit gereden, maar het paard begeleidde haar. Dat de hond verdwijnt, lijkt een metafoor van die vrijheid. De straf die volgt is intens, voor zowel het kind als het paard. Het kind zal voortaan gevangen blijven in het verlangen naar het paard. 

Het verhaal ‘Horatio’ begint met een lofzang op Brussel. ‘Brussel waarvan je onmogelijk kunt houden, maakt elke liefde mogelijk. De stad zelf wekt bij ons een soort medeleven, door haar te gronde gerichte geheugen dat boven onze hoofden zweeft. Ze is het symbool van een land dat verbrokkeld zal worden, ze is zoals wij, ze is ons verscheurde lichaam dat alle wetten van de wereld doorlaat, iedereen is er in ballingschap, iedereen wil er blijven.’ Waarna het verder gaat over een verwarde man in een café tegenover het theater, waar de verteller zojuist de voorstelling van Aeschylus Prometheus geboeid heeft bijgewoond. De man in het café zou een van de acteurs kunnen zijn uit het stuk. In zijn schizofrene gekte houdt hij de cafébezoekers gegijzeld. Pas als hij een dode rat van onder zijn jas tevoorschijn haalt die hij Horatio noemt, uit Shakespeare’s Hamlet, verandert de situatie. Een prachtig verhaal waarin ook weer een dier, in dit geval de dode rat, zorgt voor de ontlading als mensen elkaar niet meer kunnen bereiken.

Tragiek van de mens

Het verhaal ‘Tish’ speelt in Ukkel bij Brussel. Twee dakloze vriendinnen, een Frans en een Nederlands meisje, overleven dankzij diefstalletjes en maken op een prettige manier misbruik van de verteller, een oudere man. Hij vindt hen intrigerend en wordt aangetrokken door de romantiek van hun vrijgevochten leven en is misschien verliefd op een van hen. De meisjes leven in een vervallen garage op een vochtige matras, met kaarslicht en een boek van Gaudi en de gebroeders Karamazov. De kat Tish is het verbindende element. Iedereen gebruikt de ander, ook de kat die leeft in dezelfde vrijheid als de meisjes. Tish weet wat hem te doen staat, totdat hij wordt opgesloten, de meisjes gaan ieder hun weg en de verteller blijft eenzaam achter. Ook in dit verhaal weten de mensen elkaar niet wezenlijk te bereiken. 

’Merlijn’ en ‘Rudi’, de twee laatste verhalen in deze bundel, zijn even verfijnd geschreven als de andere verhalen. Caroline Lamarche heeft de gave om in een kort verhaal de tragiek van een heel mensenleven weer te geven. Veel blijft ongezegd, maar met haar omzwervende, poëtische zinnen haalt ze gevoelens naar boven die horen bij eenzaamheid, pijn, melancholie en onvermogen. Dat ene zinnetje op de achterflap uit het verhaal ‘Merlijn’: ‘Voor altijd past veel beter bij een landschap dan bij de liefde’, zegt het eigenlijk helemaal.

 

Omslag Van dieren en mensen - Caroline Lamarche
Van dieren en mensen
Caroline Lamarche
Vertaling door: Katelijne de Vuyst
Verschenen bij: Vleugels
ISBN: 9789078627920
128 pagina's
Prijs: € 23,95

Meer van Marjet Maks:

Recent

29 september 2020

De noodzaak om het waas van leugens te verjagen

Over 'Aantekeningen over André Gide' van Martin du Gard
28 september 2020

Fraai beschreven schoolgeluk

Over 'De gelukkigste klas' van Jack de Boer
24 september 2020

Verlangen naar verandering

Over 'Jouw zwaartekracht mijn veer' van Tom Van de Voorde
22 september 2020

De vreemdeling in huis

Over 'De vader van Artenio' van Frida Vogels
21 september 2020

Uitzicht op een huis met tuin

Over 'Lentetuin' van Tomoka Shibasaki

Verwant